Mâ’il olma câme-i câha gönül sikletlidür

Makam kaftanının ağırlığını fakr hırkasının hafifliğine karşı koyan gazel, tevekkül, sır saklama ve dost meclisinden uzak durma öğütleri verir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mâ’il olma câme-i câha gönül sikletlidür

   Hırka-i fakrı libâs it işte ol hıffetlidür

   1Ey gönül, makam kaftanına yönelme; o ağırdır.

   2Fakr hırkasını giy; işte o hafiftir.

   Gönül makam kaftanının ağırlığına yönelmemeli, fakr hırkasının hafifliğini giymelidir. Giysi toplumsal mevki ile manevi yük arasındaki farkı bedende hissettirir. Tarihsel fakr söylemi yoksulluğu dayatmaz; ikbal hırsının taşıdığı külfeti eleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Râzı ol ‘Nahnu Kasemnâ Beynehüm’ takdîrine

   Eyleyen Hakka tevekkül rütbesi rif‘atlidür

   1‘Aralarında biz paylaştırdık’ takdirine razı ol.

   2Hakk'a güvenenin rütbesi yüksektir.

   İlahi paylaştırmaya razı olan ve Hakk’a güvenen kişinin rütbesi yücelir. Kur’an göndermesi rızkın dağılımını tarihsel inanç çerçevesinde açıklar. Yükseklik makam kaftanından değil tevekkülden gelir; ilk beyitte reddedilen rütbe arzusu manevi ölçüyle yeniden tanımlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nîm-nân hursendesi ol söyleme hâlüm şudur

   Sırrını setr eyleyüp ‘arz itmeyen ‘izzetlidür

   1Yarım ekmekle hoşnut ol; ‘Hâlim şöyledir’ diye yakınma.

   2Sırrını örtüp ortaya sermeyen kişi izzetlidir.

   Yarım ekmekle yetinmek, hâli sürekli anlatmamak ve sırrı örtmek izzet işaretidir. Kanaat, ihtiyacı inkâr etmekten çok onu gösteriş ve yakınma nesnesine çevirmemeyi öğütler. Şiirin sert uzlet sesi güncel yoksulluk karşısında yardım istemeyi yasaklayan evrensel reçete değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ağlar iseñ gûşe-i vahdetde kimse bilmesün

   Dimesünler var ise bir kimseden hâcetlidür

   1Vahdet köşesinde ağlarsan kimse bilmesin;

   2‘Birinden bir isteği var’ demesinler.

   Vahdet köşesinde ağlanırsa kimse bilmemeli; başkaları bunu birinden isteği var diye yorumlamamalıdır. Gözyaşı mahrem ibadet alanında tutulur. Bu tarihsel öz yeterlik ideali, acıyı görünmez kılma zorunluluğu değil şairin minnet ilişkisine girmeme arzusudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kâniyâ yârân ile ülfetden eyle ihtirâz

   Muntazır olma selâma ol dahi minnetlidür

   1Ey Kânî, dostlarla yakınlıktan sakın.

   2Selam bekleme; o da minnet yüklüdür.

   Kânî dostlarla yakınlıktan sakınmalı, selam beklentisine bile girmemelidir; çünkü selam da minnet yükü doğurur. Makta uzleti en uç toplumsal ayrıntıya taşır. Bu keskin tavır güncel bir ilişki önerisi değil, bağımsızlık arzusunun tarihsel şiir mübalağasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle