Mana eri bu yolda
Bedenin ölümüyle canın kalıcılığını ayıran; sözün her gönülde karşılık bulmadığını söyleyip ‘gözün görürken azığını hazırla’ uyarısıyla kapanan beş dörtlüklük Yunus Emre ilahisi.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
bu yolda
olası değül
Mana duyan gönüller
ölesi değil
1Sözün anlamına eren kişi bu yolda
2boynu bükük ve kederli kalmaz.
3Anlamı duymuş gönüller
4hiçbir zaman ölmez.
- 2
Ten fânidir can ölmez
Çün gitti gelmez
Ölür ise ten ölür
Canlar ölesi değül
1Beden geçicidir, can ölmez.
2Beden bir gidince geri dönmez.
3Ölen varsa o bedendir;
4canlar ölmez.
İkinci dize teselliyi bir an kesiyor: Giden geri gelmiyor. Yunus kaybı küçültmüyor, yerini daraltıyor; ölüm gerçek ama yalnız tenin başına geliyor.
- 3
Gevhersiz gönüllere
Yüz bin söz ider isen
Hak’tan olmasa
olası değül
1Özünde cevher taşımayan gönüllere
2yüz bin söz söylesen bile
3Hak’tan bir pay verilmemişse
4o söz pay olmaz.
Yunus burada kendi mesleğinin sınırını çiziyor: Söz her gönlü açmıyor. Yüz bin sayısı, çabanın büyüklüğünün sonucu değiştirmediğini gösteriyor; nasip söyleyenin elinde değil.
- 4
Yarattı Hak dünyâyı
Muhammed dostluğuna
Dünyâya gelen gider
Bâkî kalası değül
1Hak dünyayı yarattı;
2Muhammed’e duyduğu dostluk için yarattı.
3Dünyaya gelen gider,
4kalıcı olmaz.
Yunus dünyanın kuruluş nedenini bir sevgiye bağlıyor, hemen ardından geçiciliğini söylüyor. İki bilgi yan yana durunca dünya değersizleşmiyor; yalnız kalınacak yer olmaktan çıkıyor.
- 5
Yunus gözün görürken
Yerağın eyleyi gör
Gelmedi anda varan
gelesi değül
1Yunus, gözün görürken
2azığını hazırlamaya bak.
3O tarafa varan geri gelmedi;
4gelecek de değil.
Uyarı zamanı çok kesin bir yere bağlıyor: Göz görürken. Şiir ölümsüz candan söz açtıktan sonra aceleyle kapanıyor; ölümsüzlük hazırlığı erteleme izni vermiyor.
Metnin kaynağı
Halk Edebiyatı Antolojisi’nin s. 168’indeki metin esas alındı; Vikikaynak’ın 152699 numaralı sürümü bu basılı sayfanın düzeltilmiş taramasını aktarır. Neşirde ‘değül’ ve ‘değil’ yazımları aynı şiirde birlikte geçer; nüshaya dokunulmadı, yalnız noktalama eklendi.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Şiir teselli vermeden önce bir ayrım yapıyor: Anlamı duyan ile duymayan. İlkine üzüntü yakışmıyor; çünkü ölümsüzlük burada bedene değil, duymuş olmaya bağlanıyor.