Merdümlüğün özler dil-i gam pîşe efendim

Gamla yoğrulmuş gönül, derviş görünüşüne hor bakılmamasını ister; zahidin hakiki aşk sözünü kuşkuyla karşılar, aşk deliliğinin aklı unutturduğunu söyler ve Ömer için lütuf diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Merdümlüğün özler dil-i gam pîşe efendim

   Hor bakma sakın sûret-i dervîşe efendim

   1Gamı iş edinmiş gönül senin insanlığını özler, efendim.

   2Derviş görünüşüne sakın hor bakma, efendim.

   Gönül kendini gamı meslek edinmiş biri olarak tanıtır ve muhatabın merhametli insanlığını arar. İkinci dize, dış görünüşü derviş olan kişiyi küçümsememe buyruğudur. Birim değer ölçüsünü kıyafetten iç hâle çevirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Zâhid dem urur aşk-ı hakîkîden inanma

   Olmaz esedin menzili her mîşe efendim

   1Zahit hakiki aşktan söz açar; ona inanma.

   2Aslanın yuvası her çalılık olmaz, efendim.

   Zahidin hakiki aşktan konuşması tek başına güvenilir sayılmaz. Aslanın her çalılıkta barınmayacağı benzetmesi, büyük iddianın uygun bir iç hakikat gerektirdiğini söyler. Şair, söz ile yaşanmış aşk arasına açık bir mesafe koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Akl adını andırmaz olur âdeme her giz

   Sevdâ-yi cünun özge bir endîşe efendim

   1Bu hâl insana aklın adını bile hiç andırmaz.

   2Aşk deliliği bambaşka bir düşüncedir, efendim.

   Aşk hâli, insanın aklı anmayı bile unuttuğu bir dönüşüm gibi verilir. İkinci dize bunu sıradan düşünceden ayırıp cünun sevdasına özgü bir endişe sayar. Burada delilik yalnız yitim değil, başka bir kavrayış biçimidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ahvâl-i dil-i zâr ola mı zâtına ma’lûm

   Boşalmayıcak tâ bir iki şîşe efendim

   1İnleyen gönlün hâli sana hiç malum olur mu,

   2bir iki şişe boşalmadan, efendim?

   Konuşan, inleyen gönlünün durumunun muhataba bilinip bilinmeyeceğini sorar. Şişelerin boşalması, içki meclisinin ancak konuşmayı açabileceğini düşündürür; kesin bir itiraf olayı kurulmaz. Soru, hâlin anlaşılması için mesafenin kalkmasını bekler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Lâyık mı Ömer böyle kala hâk ile yeksan

   Lûtfun ki dirîğ olmaya hayr işe efendim

   1Ömer’in böyle toprakla bir olup kalması yakışır mı?

   2Lütfunu iyi işten esirgeme, efendim.

   Mahlaslı son birim, Ömer’in toprakla bir olmuş perişan hâlini lütuf talebine bağlar. İlk dize bu durumun uygunluğunu sorgularken ikincisi iyilik yapma fırsatında merhametin esirgenmemesini ister. Kapanış hem sitem hem dua taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle