Merhabâ ey zülf-i anber bû sabâhın hayr ola

Şair amber kokulu saç ve büyüleyici yan bakışla sabah selamına başlar; ayrılık, kanlı gözyaşı, gam yuvasındaki bülbül, güzellik solmadan kerem ve ecelden önce meclis isteği şiiri taşır. Giryânınım ile hile şarabı çevresindeki iyelik ve zaman bağları kesin bir kişiye ya da eyleme kapatılmaz.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Merhabâ ey zülf-i anber bû sabâhın hayr ola

   Ey nigâh-ı gamzesi câdû sabâhın hayr ola

   1Merhaba ey amber kokulu saç, sabahın hayırlı olsun;

   2Ey yan bakışı büyüleyici olan güzel, sabahın hayırlı olsun.

   “Zülf-i anber bû” saçın amber kokusunu doğrudan sabah havasına taşır. “Nigâh-ı gamzesi câdû” ise yan bakışı büyücü yapar; koku ile sihir aynı selamda sevgilinin bedensel yakınlığını ve zihni ele geçiren etkisini iki ayrı duyuyla kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Zahmet-i hicranda koyma âşık-ı mecnûnunu

   Kaçma ey gözleri âhû gel sabâhın hayr ola

   1Mecnun âşığını ayrılık zahmetinde bırakma;

   2kaçma ey ceylan gözlü, gel, sabahın hayırlı olsun.

   Ayrılık zahmeti içinde bırakılmaması istenen kişi “âşık-ı mecnûn”dur; konuşan kendini deliliğe varmış bağlılıkla tanıtır. Ceylan gözlü sevgiliye “kaçma” denmesi av sahnesini tersine çevirir: asıl kaçan güzel, peşinden gelmesi istenen ise bakışına tutulmuş âşıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dîdeden çıkmaz hayâl-i ârızın hayrânınım

   Çeşm-i hûn efşânım ağlar rûz ü şeb giryânınım

   1Yanağının hayali gözümden çıkmaz; hayranınım;

   2Kan saçan gözüm gece gündüz ağlar; “giryânınım”ın iyelik bağı kapalıdır.

   Yanağın hayali gözden çıkmaz ve konuşan bu görüntünün “hayrân”ıdır. “Çeşm-i hûn efşânım” ile “giryânınım” parçaları kanlı göz, gece gündüz ağlama ve giryanlık arasında yoğun ama kapalı bir iyelik zinciri kurar; kişileri sessizce yeniden düzenlemek gerekmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âşiyân-ı gamda hâlâ bülbül-i nâlânınım

   Ey nihâl-i kamet-i dilcû sabâhın hayr ola

   1Şimdi gam yuvasında inleyen bülbülünüm;

   2ey gönül çeken fidan boylu, sabahın hayırlı olsun.

   Gam yuva hâline gelmiş, konuşan da hâlâ orada inleyen bülbüldür; geçici duygu kalıcı bir “âşiyân”a dönüşür. Sevgilinin boyu gönül çeken bir fidan diye yükselirken yerdeki yuva ile dikey taze dal arasındaki mesafe erişilemeyen güzelliği gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kıl kerem uşşâkına gel berk-i hüsnün solmadan

   Cân-ı ömrüm bâde-i mekrinle ömür dolmadan

   1Güzelliğinin yaprağı solmadan âşıklarına cömertlik et;

   2“Cân-ı ömrüm bâde-i mekrinle ömür dolmadan” [hitap, iyelik ve zaman bağı kapalı].

   Âşıklara kerem için güzelliğin “berk”i solmadan önce gelinmesi istenir; yaprak gençliğin kısa süresini taşır. “Cân-ı ömrüm” ile “bâde-i mekrinle” parçaları ömür dolmadan önce kapalı biçimde birleşir; hitap, iyelik ve içki eylemi tanıksız tamamlanmamalıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ey güzel vakt-i ecel bir gün irişüp olmadan

   Bezme gel bir lâhze ey mehrû sabâhın hayr ola

   1Ey güzel, bir gün ecel vakti ulaşıp gelmeden

   2bir an bezme gel ey ay yüzlü, sabahın hayırlı olsun.

   Ecel vaktinin bir gün erişeceği açık bir sınırdır; “olmadan” tekrarı önceki solma ve ömür dolma ihtimallerini ölümle tamamlar. “Bezme gel bir lâhze” çağrısı bu büyük sona karşı yalnız kısa bir meclis anı ister, ay yüzlü sevgilinin gelişi zamana karşı küçük bir lütuf olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Vermedin Tanrı selâmın bu Ömer bîçâreye

   Nâz ü reftâr ile geldin cilve-i nezzâreye

   1Bu çaresiz Ömer’e Tanrı selamını vermedin;

   2nazlı yürüyüşle seyir cilvesine geldin.

   Ömer kendisine Tanrı selamının bile verilmediğinden yakınır; bu, en temel karşılığın esirgendiğini gösterir. Sevgili “nâz ü reftâr”la gelip seyirlik cilvesini sunar, fakat gösterinin kamusal parıltısı bîçâre âşığa yönelmiş kişisel selamın yokluğunu kapatmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bir nigâh-ı iltifâtın olmadı âvâreye

   Ey perî peyker güzel yâhû sabâhın hayr ola

   1Avareye iltifatlı bir tek bakışın olmadı;

   2ey peri bedenli güzel, yahu, sabahın hayırlı olsun.

   Bir tek “nigâh-ı iltifât”ın âvâreye verilmemesi, şiirin bütün şikâyetini bakışta toplar. Peri beden ve güzel “yâhû” hitabı sitemi sert bir suçlamaya dönüştürmez; sabah duası, karşılıksız kalmış âşığın yine de sevgili için iyilik dilemesiyle kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle