Mest-i nâzım kim büyütdü böyle bî-pervâ seni

Sevgilinin nasıl yetiştiğini soran, ipek giysisindeki gülün dikeninden bile korkan ve sonunda kendi güçsüzlüğünü meclisteki sürahiye işaret ettiren yedi beyitlik gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mest-i nâzım kim büyütdü böyle bî-pervâ seni

   Kim yetiştirdi bu gûne servden bâlâ seni

   1Ey naz sarhoşum, seni böyle pervasız kim büyüttü?

   2Kim yetiştirdi de seni serviden yüksek yaptı?

   Soru, sevgilinin güzelliğini değil terbiyesini sorguluyor: bu pervasızlık kimin eseri? Nedîm övgüyü şikâyet kılığına sokarak sevgiliyi bir ustanın elinden çıkmış gibi anlatıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bûydan hoş rengden pâkîzedir nâzik tenin

   Beslemiş koynunda gûyâ kim gül-i ra’nâ seni

   1Nazik tenin kokudan hoş, renkten temizdir.

   2Sanki seni koynunda al bir gül beslemiş.

   Ten, kokudan ve renkten daha saf sayılıyor; yani duyuların ölçemeyeceği kadar ince. Gülün beslediği bir bedeni anlatmak için şair, gülü sevgiliden aşağı bir dadı yerine koyuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Güllü dîbâ giydin ammâ korkarım âzâr eder

   Nâzenînim sâye-i hâr-ı gül-i dîbâ seni

   1Güllü ipek giydin ama korkarım incitir.

   2Nazlım, ipekteki gülün dikeninin gölgesi seni yaralar.

   Korkulan şey diken değil, dokunmuş bir gülün dikeninin gölgesi. Nedîm tehlikeyi üç kat inceltiyor; teni yaralayacak şey artık maddeden tamamen çıkmış durumda.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir elinde gül bir elde câm geldin sâkiyâ

   Kangısın alsam gülü yâhud ki câmı yâ seni

   1Bir elinde gül, bir elinde kadeh geldin, ey saki.

   2Hangisini alsam: gülü mü, kadehi mi, yoksa seni mi?

   İki elde iki nesne, ortada üçüncü bir seçenek: sakinin kendisi. Beyit, sunulanla sunanı aynı listeye koyarak seçimi imkânsız kılmıyor, yalnızca utandırıcı hâle getiriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sandım olmuş ceste bir fevvâre-i âb-ı hayât

   Böyle gösterdi bana ol kadd-i müstesnâ seni

   1Diri fışkırmış bir âb-ı hayat fıskiyesi sandım.

   2O emsali olmayan boyun bana seni böyle gösterdi.

   Servi yerine fıskiye: boy artık dikili değil, yukarı fırlayan bir hareket. Lâle Devri bahçelerinin su oyunları, klasik boy mazmununu duran bir ağaçtan akan bir cisme çeviriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sâf iken âyîne-i endâmdan sînem dirîğ

   Almadım bir kerrecik âgûşa ser-tâ-pâ seni

   1Göğsüm senin endamının aynası kadar duruyken bile

   2seni bir kerecik baştan ayağa kucaklayamadım.

   Ayna sevgilinin bütün bedenini alıyor, âşığın kolları bir kez bile alamıyor. Görmekle dokunmak arasındaki mesafe, gazelin en somut yoksunluğu hâline geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ben dedikçe böyle kim kıldı Nedîm’i nâ-tüvân

   Gösterir engüşt ile meclisdeki mînâ seni

   1Ben ‘Nedîm’i böyle güçsüz kim bıraktı’ dedikçe

   2meclisteki sürahi parmağıyla seni gösteriyor.

   Suçluyu bulan şair değil, masadaki sürahi; uzun boynu bir parmak gibi işaret ediyor. İtham eşyaya devredilince gazel, şikâyetini kimseye söylemeden kanıtlamış oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle