Mu'ammer kıl cihân durdukça yâ Râb şâh-ı zî-şânı

Hükümdar için kurulan dua, onu âlemin canı, göğün güneşi ve lütuf ufkunun ay ışığı sayan kozmik benzetmelerle ilerler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mu'ammer kıl cihân durdukça yâ Râb şâh-ı zî-şânı

   Odur zîrâ hakîkatta vücûd-ı âlemin cânı

   Nice şâh evc-i lutfun mâhtâb-ı âlem-ârâsı

   Nice şâh âsmân-ı şevketin hurşîd-i rahşânı

   Zamâna lutf-ı tab'ı terbiyet-bâhşâ-yı âsâyiş

   Cihâna feyz-i adli mâye-i iksîr-i umrânî

   Müsellem destine şemşîr-i düşmen-gîr-i Behrâmî

   Musahhar tigına ser-tâ-ser mülk-i cihânbânî

   Murassa' şeb-çerağ-ı devletiyle tâc-ı Dârâyî

   Muşa'şa' berk-ı tig-ı satvetiyle taht-ı Osmanî

   Süleyman kevkebe Abdülazîz-i arş-mesned kim

   Perestârı Ferîdûn u Sikender olsa erzânî

   Hudâvend-i cîhân dâd-âver-i zî-şân-ı devrân kim

   Kılar adi yedi iklîme ser-tâ-ser nigehbâni

   Çerâg-efrûz-ı devlet pertev-endâz-ı celâlet kim

   Eder envâr-ı lutfu âlem-i imkânı nûrânî

   O Fârûkî-şiyem Hâtem-kerem kim nev-be-nev eyler

   Esâs-ı mülkü muhkem adl ü dâd u lutf u ihsânı

   Dil-i pür feyzidir ol bahr-ı mevc-â mevc-i re'fet kim

   Eder pür-dürr ü gevher kîse vü dâmân-ı imkânı

   Cilâ-yı kalbimin mâh-ı felek meftûn u mecbûru

   Safa-yı tab'ının ervâh-ı kudsî deng ü hayranı

   O bir bedr-i münevverdir sipihr-i câh ü iclâle

   Süreyyâ'dır ana cem'iyyet-i tertîb-i divânı

   Ya bir hûrşîd-i gerdûn-ı sahâvettir ki hem-vâre

   Zer ü sîm ile eyler bahr u berre pertev-efşânî

   Rahîk-ı midhatıdır ol şarâb-ı bezm-i kudsî kim

   Verir keyfiyeti fikreyledikçe zevk-ı rûhânî

   Nice takdîr olunsun pâye-i eyvân-ı iclâli

   K'olur endîşesi hayret-fezâ-yı akl-ı insânı

   Degil her şâha âsân mazhariyyet bu tecellîye

   Aña mahsûstur bu mertebe dârât-ı sultânî

   Kemâl-i himmeti hükm-i zamânı istese tagyîr

   Kılar hem revnak-ı nevrûz-ı hengâm-ı zemistânî

   Anıñçün söylemiş bu beyti gûyâ Nef'i-i üstâd

   İlâhî nûr-ı gufrânıyla olsun kabri nûrânî

   "Fürug-ı re'yi çerh-i devletin hem mihri hem mâhı

   Kef-i cûdu cihân-ı himmetin hem bahrı hem kânı"

   Güzâr eylerse farzâ sarsar-ı kûh-efken-i kahrı

   eder bir külhan-ı âteş-feşân sahn-ı gülistânı

   Bu heybet bu mehâbetle aceb mi olsa bî-şemşîr

   İtâbı pençe-tâb-ı savlet-i Sâm u Nerîmânî

   Felekte mâh-ı nev zanneyleme âyine-i çerhe

   Kemâl-i tâbişinden düştü aks-i tig-ı bürrânı

   Fürug-ı berk-ı tig-ı kahrı güm-râhân-ı a'dâya

   Eder efrûhte peyk-i meş'al-i vâdi-i nîrânî

   Degildir encüm-i seyyâre olmuş çerhe dek peyvest

   Şerâr-ı na'l-i rahş-ı bâd-pây-ı hurde-cevlânı

   Ne ra'nâ rahş-ı dil-keştir gâh'i gelse reftâra

   Sanır bir şu'le-i cevvâledir seyreyleyen ânı

   Degildir rahş bu bir bü'l-aceb seyr ü temâşâdır

   Kim eyler cilvegeh her zerre-i nâçiz-i perrânı

   Hırâm etse ne dem ol perçem-i müşgîn ile eyler

   Nesîm-i gülşen-i firdevs-vârî anber-efşânî

   Şitâb ettikçe gerd-i râhıdır ol ebr-i âteş kim

   Şerâr-ı berk-ı dûzah-şu'ledir her katre bârânı

   Kader kudret şehinşâhâ zafer yâver Hudâvendâ

   Ayâ pîraye-i evreng-i iclâl-i cihânbânî

   Sen ol şâhenşehe pür-cûd u himmetsin ki kıldın hep

   Ferîh ü mükrim envâ'-ı ni'amla zîr-i destânî

   Zamânında hüner kadri bilindi geçti ol dem kim

   Hemân yeksân idi âlemde dânâyî vü nâ-dânî

   Rüsûm-ı lutf u cûdun kalmamıştı nâmı dillerde

   Bihamdi'llâh ki ihyâ eyledin âyîn-i ihsânı

   Muhassıl her cihetle bir yegâne şâh-ı zî-şânsın

   Ki mislin görmemiştir taht-ı âlî baht-ı Osmân-î

   Dil ü tab'ı yine pür-neş'e kıldı feyz-i evsâfın

   Aceb mi eylesem bu demde şevkıyle gazel-hânî

   Ne efsûnkârdır ol şîvekârın çeşm-i fettânı

   Eder yek nazarda berbâd hem dinî hem îmânı

   Bulaşmaz gamzenin çâpüklüğünden kana dâmânı

   Zemîn ü çerhi tutsa cûşiş-i hûn-ı şehîdânî

   O rütbe âteşîndir pertev-i hüsn-i nigeh sûzu

   Ki hûrşid olamaz pîş-i nazarda âyinedânı

   Ferâhem baht-ı nâ-sâzım gibi ebrû-yı pür-çîni

   Müşevveş hâl-i mâhzunum gibi zülf-i perîşânı

   Göñül hâhişger-i zahm-ı belâdır gamzesinden lîk

   Degil ana müs'aid hükm-i baht-ı nâ-be-sâmânî

   Ne sengîn-dil ne bî-şefkat ne bî-pervâdır ol âfet

   Eder her dem dil-i bî-çâreye cevr-i firâvânî

   Yine hep iktizâ-yı tâli'mindendir bu mihnetler

   Revâ görmem o şûh-ı şer-keşe bî-hûde bühtânı

   Tehî zannetme ey dil böyle hûn-rîz olduğun o mâh

   Edermiş tigına seng-i fesân her cevher-i cânı

   Hûdâvendâ benim ol şâ'ir-i i'câz-perver kim

   Göreydi reşk ederdi şi'rimi Urfî vü Hâkânî

   Kılar pür-neş'e ehl-i tab'ı câm-ı nazm-ı rengînim

   Misâl-i sâgar-ı feyz-âver-i sahbâ-yı rümmânî

   Nevâ-senc-i makal oldukça gâhî bülbül-i tab'ım

   Girîbân-çâk eder gül gibi haclet andelîbânı

   Mîdâdım her dem ihyâ-yı ma'ânî etmede eyler

   Hacâletle rehîn-i deşt-i zulmet âb-ı hayvânı

   Degildir bikr-i mazmûn tab'-ı pâk-i tâb-dârımda

   Zelîha'dırk'olur âguş-gîr-i mâh-ı Ken'ânî

   Yazılmış tâ-ezel ser-defter-i nazm-âverân üzre

   Cenâb-ı tab'ımın bu vechile elkab u unvânı

   Sühan-sencân-ı Rûm'un sihr-sâz-ı mu'cîz-âsârdır

   Nüket-bînân-ı asrın şâ'ir-i pâkize-iz'ânı

   Bu isti'dâd-ı mâderzâd ile ammâ acebdir kim

   Felek zından eder endûh u gamla bana devrânı

   Güneh mi işledim sa'y eyledimse kesb-i irfâna

   Nedendir bilsem âyâ bana böyle zulm ü udvânı

   Şikâyâtım felekten sanma bî-baht olduğumdandır

   Garaz tahlîstir dest-i cefâsından girîbânı

   Bañ bir bundan â'la baht u ikbâl olmaz âlemde

   Ki tuttu tab'ımın gûş-ı cihânı sıyt-ı irfânı

   O da olmazsa ger kâfi değil mi bana bu devlet

   Kim oldum sen gibi bir şâh-ı zî-şânın senâ-hânı

   Du'âya başla bu demlerde *Ekrem* sıdkla zîrâ

   Du'âdır şart-ı a'zâm söz bulunca hadd ü pâyânı

   Cihân kim rûz-ı rustâhîze dek böyle olup bercâ

   Ola tâ-bezm-i imkân cilvegâh-ı nev'-i insânî

   Kemâl-i âfiyetle taht-ı şevkette mekîn olsun

   Muzaffer eylesin hemvâre zâtın lutf-ı Yezdânî

   Hudâ yâr u mu'în etsin ana her işte tevfîkın

   Safâ vü şâdi-i hâtırla geçsin cümle ezmânı

   1Ey Tanrım, dünya durdukça o şanlı padişaha uzun ömür ver;

   2Çünkü gerçekte o, dünyanın varlığına can veren kişidir.

   3O nasıl bir padişahtır: lütuf doruğunun dünyayı süsleyen ay ışığıdır;

   4O nasıl bir padişahtır: kudret göğünün parlak güneşidir.

   5Yaradılışının lütfu zamana huzur veren bir eğitim sunar;

   6Adaletinin feyzi dünyaya kalkınmanın iksirini verir.

   7Behram’ın düşman avlayan kılıcı onun eline teslim edilmiştir;

   8Dünyaya hükmeden ülkelerin tamamı kılıcına boyun eğmiştir.

   9Devletinin mücevherli gece kandiliyle Dârâ’nın tacı,

   10Kudret kılıcının parlayan şimşeğiyle Osmanlı tahtı ışıldar.

   11Süleyman yıldızlı, arş makamlı Sultan Abdülaziz’e

   12Feridun ile İskender’in hizmet etmesi yakışır.

   13O, dünyanın hükümdarı ve çağın şanlı adalet dağıtanıdır;

   14Adaleti yedi iklimin tamamını gözetir.

   15Devletin kandilini yakıp yücelik ışığını yayar;

   16Lütfunun ışıkları imkân âlemini aydınlatır.

   17Ömer gibi adaletli, Hâtem gibi cömerttir; her defasında

   18Adalet, doğruluk, lütuf ve iyiliğiyle ülkenin temelini güçlendirir.

   19Feyiz dolu gönlü, dalga dalga merhamet taşıyan bir denizdir;

   20İmkânın kesesini ve eteğini inci ile cevherle doldurur.

   21Göğün ayı onun gönül parıltısına tutulmuş ve boyun eğmiştir;

   22Kutsal ruhlar onun yaradılışındaki duruluğa şaşırıp hayran kalır.

   23O, makam ve yücelik göğünde ışıklı bir dolunaydır;

   24Düzenli divan topluluğu ise onun çevresindeki Ülker yıldızıdır.

   25Ya da o, cömertlik göğünün bir güneşidir; durmadan

   26Altın ve gümüşle karaya da denize de ışık saçar.

   27Övgüsünün özü kutsal meclisin öyle bir şarabıdır ki

   28Düşündükçe verdiği sarhoşluk ruha özgü bir zevk doğurur.

   29Yücelik sarayının derecesi nasıl ölçülebilir?

   30Onu düşünmek insan aklının şaşkınlığını artırır.

   31Bu tecelliye erişmek her padişah için kolay değildir;

   32Bu hükümdarlık mertebesi yalnız ona özgüdür.

   33Yüce gayreti zamanın hükmünü değiştirmek istese

   34Kış mevsimini Nevruz tazeliğiyle süsler.

   35Üstat Nef‘î sanki bu yüzden şu beyti söylemiştir;

   36Tanrı onun mezarını bağışının ışığıyla aydınlatsın:

   37“Görüşünün ışığı devlet göğünün hem güneşi hem ayıdır;

   38Cömert eli, himmet dünyasının hem denizi hem madenidir.”

   39Dağ deviren öfke fırtınası bir kez geçse

   40Gül bahçesini ateş saçan bir külhana çevirir.

   41Bu heybet ve görkemle, kılıca gerek kalmadan

   42Azarı Sâm ile Nerîmân’ın saldırısını alt etse şaşılır mı?

   43Gökteki yeni ayı sanma; o, gök aynasına

   44Keskin kılıcının büyük parlaklığından düşen yansımadır.

   45Öfke kılıcının şimşek ışığı, yolunu şaşırmış düşmanlara

   46Ateş vadisinin meşalesini taşıyan haberciler salar.

   47Göğe kadar uzananlar gezegenler değildir;

   48Küçük adımlarla çevik koşan rüzgâr ayaklı atının nal kıvılcımlarıdır.

   49Ne güzel ve gönül çeken bir attır; yürümeye başlayınca

   50Onu seyreden, dönen bir alev olduğunu sanır.

   51Bu bir at değil, şaşırtıcı bir seyirliktir;

   52Uçuşan en küçük zerreyi bile kendine görünme yeri yapar.

   53Misk kokulu perçemiyle ne zaman salınsa

   54Cennet bahçesinin yeli gibi amber saçar.

   55Hızlandıkça yol tozu ateş dolu bir buluta döner;

   56Yağmurunun her damlası cehennem alevli bir şimşek kıvılcımıdır.

   57Ey kudretli padişah, ey zaferin yardım ettiği hükümdar;

   58Ey dünyaya hükmeden yücelik tahtının süsü!

   59Sen öylesine cömert ve himmetli bir padişahsın ki

   60Halkını türlü nimetlerle ferahlatıp ağırladın.

   61Senin çağında hünerin değeri bilindi; artık bilgeyle cahilin

   62Dünyada bir tutulduğu o dönem geçti.

   63Lütuf ve cömertlik geleneklerinin adı bile dillerde kalmamıştı;

   64Tanrı’ya şükür ki iyilik töresini yeniden dirilttin.

   65Kısacası her bakımdan eşsiz ve şanlı bir padişahsın;

   66Osmanlı’nın yüce tahtı ve talihi senin benzerini görmemiştir.

   67Niteliklerinin feyzi gönlümü ve yaradılışımı yine neşeyle doldurdu;

   68Şimdi bu şevkle gazel söylesem şaşılır mı?

   69O işveli güzelin fitneci gözü ne büyüleyicidir;

   70Tek bakışta insanın hem dinini hem imanını yıkar.

   71Gamzesinin çevikliği yüzünden eteğine kan bulaşmaz;

   72Şehitlerin kanı yer ile göğü kaplayıp coşsa bile.

   73Yakıcı bakışındaki güzellik ışığı öylesine ateşlidir ki

   74Güneş onun karşısında ayna tutan biri bile olamaz.

   75Çatık kaşı uyumsuz talihim gibi kıvrım kıvrımdır;

   76Dağınık saçı üzgün hâlim gibi karmakarışıktır.

   77Gönül, gamzesinden bela yarası ister; fakat

   78Düzensiz talihin hükmü buna izin vermez.

   79O afet ne katı yürekli, ne şefkatsiz, ne de pervasızdır;

   80Yine de çaresiz gönle her an çokça eziyet eder.

   81Bu sıkıntıların hepsi yine talihimin gereğidir;

   82O başına buyruk güzele boş yere iftira etmeyi uygun görmem.

   83Ey gönül, o ay yüzlünün böyle kan dökmesini amaçsız sanma;

   84Her can cevheri onun kılıcına bileği taşı olurmuş.

   85Ey hükümdar, ben öyle mucizeyi gözeten bir şairim ki

   86Urfî ile Hâkânî şiirimi görse kıskanırdı.

   87Renkli şiirimin kadehi, yaradılış sahiplerine neşe verir;

   88Nar şarabının feyiz veren kadehi gibidir.

   89Yaradılışımın bülbülü bazen sözün ezgisini ölçtüğünde

   90Bülbüller gül gibi utanıp yakalarını yırtar.

   91Mürekkebim her an anlamları diriltirken

   92Ölümsüzlük suyunu utançla karanlıklar çölüne tutsak eder.

   93Parlak ve temiz yaradılışımda el değmemiş mazmun sıradan bir bakire değildir;

   94Kenan ayını kucaklayan Züleyha’dır.

   95Şiir söyleyenlerin baş defterine ezelden

   96Yaradılışımın adları ve unvanları böyle yazılmıştır:

   97Rum diyarı söz ustalarının büyü kuran, mucize eserli şairi;

   98Çağın nüktedanlarının temiz anlayışlı şairi.

   99Doğuştan gelen bu yeteneğe rağmen ne şaşırtıcıdır ki

   100Felek zamanımı kaygı ve keder zindanına çevirir.

   101Bilgi edinmeye çalıştıysam günah mı işledim?

   102Bana böyle zulmetmesinin ve düşmanlık etmesinin nedeni nedir?

   103Felekten yakınmamı talihsizliğimden sanma;

   104Amacım yakamı onun eziyet elinden kurtarmaktır.

   105Dünyada benim için bundan daha yüce talih ve mutluluk olamaz:

   106Yaradılışımın bilgeliğinin ünü dünyanın kulağını doldurdu.

   107Bu olmasa bile şu devlet bana yetmez mi?

   108Senin gibi şanlı bir padişahın övgücüsü oldum.

   109Ekrem, şimdi içtenlikle duaya başla; çünkü

   110Söz sınıra ve sona gelince en büyük koşul duadır.

   111Dünya kıyamet gününe dek böyle yerinde kaldıkça,

   112İmkân meclisi insan türünün görünme yeri oldukça,

   113Padişah tam bir sağlıkla kudret tahtında otursun;

   114Tanrı’nın lütfu onu her zaman muzaffer kılsın.

   115Tanrı her işte yardımını ona yar ve yardımcı etsin;

   116Bütün zamanları gönül huzuru ve sevinçle geçsin.

   Hükümdar için kurulan dua, onu âlemin canı, göğün güneşi ve lütuf ufkunun ay ışığı sayan kozmik benzetmelerle ilerler. Son dizeler sağlık, zafer, ilahî yardım ve gönül ferahlığı ister; kasidenin ihtişamlı sıfatları böylece somut bir yönetim ve esenlik duasında toplanır.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle