Nağme-i Seher/Kafiye-i Bâ/Yedinci Gazel

Gece, gam meşalesi ve iniltinin çalgısı olarak kurulur. Ay yüzlü sevgilinin ışığı karşısında bedenin gözenekleri kuyuya, yaralar âh söyleyen ağızlara dönüşür; mahlaslı kapanış arzu ile acıyı aynı imgeye bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Meş'al-firûz-ı külliye-i gam âhtır bu şeb

   Bezmimde çeng-i nâle-i cângâhtır bu şeb

   1Bu gece bütün gamları aydınlatan meşale âhtır

   2Bu gece meclisimdeki çalgı, can yakan iniltidir

   1. beyit: “Meş'al-firûz-ı külliye-i gam âhtır bu şeb” dizesi bu birimin çıkış noktasıdır. Gamların meşalesi olan âh ile meclisin çalgısı sayılan iniltinin birleşmesi, geceyi ışık ve ses üreten acılı bir toplantı yerine dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gördükçe nûr-ı rûyunu sultân-ı mâh-tâb

   Bergeşte-sâz-ı nahvet-i câhtır bu şeb

   1Ay ışığının sultanı yüzünün nurunu gördükçe

   2Bu gece makam gururunu tersine çevirir

   2. beyit: “Gördükçe nûr-ı rûyunu sultân-ı mâh-tâb” dizesi bu birimin çıkış noktasıdır. Ay ışığı sevgilinin yüz nurunu gördükçe makam gururunu tersine çevirir; göksel sultanın eğilmesi, yüzün parlaklığını hiyerarşik bir üstünlükle anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Etvârı şûh, gamzesi yaman, işvesi dil-firîb

   Ser-tâ-pâ edâları dil-hâhtır bu şeb

   1Tavrı şuh, yan bakışı sert, cilvesi gönül alıcıdır

   2Bu gece baştan ayağa bütün edaları gönlün istediği gibidir

   3. beyit: “Etvârı şûh, gamzesi yaman, işvesi dil-firîb” dizesi bu birimin çıkış noktasıdır. Şuh tavır, sert yan bakış ve gönül alan cilve ayrı özelliklerdir; baştan ayağa istenen edalar, sevgilinin bütün görünüşünü arzuya uygun sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her bir şerârı şu'le-i dâğ-ı cünûnumun

   Haclet-fezâ-yı reng-i ruh-ı mâhtır bu şeb

   1Çılgınlık yaramın her kıvılcımı

   2Bu gece ay yüzünün rengini utandırır

   4. beyit: “Her bir şerârı şu'le-i dâğ-ı cünûnumun” dizesi bu birimin çıkış noktasıdır. Çılgınlık yarasından sıçrayan her kıvılcım ay yüzünün rengini utandırır; acıdan çıkan ateş, güzellik ölçüsü olan ayı aşan karşı bir parlaklık kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ol Yûsuf-ı vefâyı gönül cüst ü cûdadır

   Her bir mesâm-ı ten yine bir çâhtır bu şeb

   1Gönül o vefalı Yusuf’u arayıp duruyor

   2Bu gece bedenimin her gözeneği yine bir kuyudur

   5. beyit: “Ol Yûsuf-ı vefâyı gönül cüst ü cûdadır” dizesi bu birimin çıkış noktasıdır. Gönül vefalı Yusuf’u ararken bedenin her gözenek oluşu kuyuya dönüşür; kutsal hikâyenin arayış ve kuyu unsurları fiziksel bedene dağıtılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Pür-âteşim gamınla ki ser-seng-i meşhedim

   Deşt-i belâda meş'ale-i râhtır bu şeb

   1Gamınla öyle ateş doluyum ki mezar taşım bile

   2Bu gece bela çölünde yol meşalesidir

   6. beyit: “Pür-âteşim gamınla ki ser-seng-i meşhedim” dizesi bu birimin çıkış noktasıdır. Gam ateşi mezar taşını bile bela çölünde yol meşalesi yapar; ölüm işareti olan taş, acının şiddetiyle başkalarına yön gösteren ışığa çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hâhiş-güzâr-ı zahm-ı dem-i tîğ-ı yâr olup

   Her dâğım Ekremâ dehen-i âhtır bu şeb

   1Sevgilinin kılıcının açtığı yarayı isteyen biri olarak

   2Ey Ekrem, bu gece her yaram bir âh ağzıdır

   7. beyit: “Hâhiş-güzâr-ı zahm-ı dem-i tîğ-ı yâr olup” dizesi bu birimin çıkış noktasıdır. Sevgilinin kılıç yarasını isteyen konuşan, mahlasla kendine döner; her yaranın âh söyleyen ağız oluşu bedenin acıyı çoğul sesle dile getirmesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle