Nağme-i Seher/Kafiye-i Cim

Aşk ülkesinde aklın yetersizliğini savunur; rüzgâr, ayna, kan döken gamze ve kıyamet imgeleriyle sevgilinin bakışını hem yıkıcı hem büyü kurucu güç sayar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mülket-i aşka hıred râh-nümûn olmaz hiç

   Kayd-ı cân bedraka-i deşt-i cünûn olmaz hiç

   1Aşk ülkesinde akıl hiçbir zaman yol göstermez

   2Can kaygısı, delilik çölünde hiçbir zaman yol azığı olmaz

   Aşk ülkesinde aklın yol gösteremeyeceğini ve can kaygısının delilik çölüne azık olamayacağını savunan matla. Nağme-i Seher/Kafiye-i 1 kaynağı “Mülket-i aşka hıred râh-nümûn olmaz hiç / Kayd-ı cân bedraka-i deşt-i cünûn olmaz hiç” dizilerini verir; Nağme-i Seher/Kafiye-i 1 moderni “Aşk ülkesinde akıl hiçbir zaman yol göstermez / Can kaygısı, delilik çölünde hiçbir zaman yol azığı olmaz” olur. Nağme-i Seher/Kafiye-i 1 içinde akıl yönü korunur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sâf-tıynetleri pür-cünbüş eder şûr-ı hevâ

   Rüzgâr estiği dem bende sükûn olmaz hiç

   1Temiz yaratılışlıları sevda coşkuyla harekete geçirir

   2Rüzgâr estiğinde bende hiç sükûn kalmaz

   Sevda coşkusunu temiz yaratılışı harekete geçiren rüzgâr ve kaybolan sükûn üzerinden anlatan beyit. “Sâf-tıynetleri pür-cünbüş eder şûr-ı hevâ / Rüzgâr estiği dem bende sükûn olmaz hiç” Nağme-i Seher/Kafiye-i 2 kaynak akışıdır; “Temiz yaratılışlıları sevda coşkuyla harekete geçirir / Rüzgâr estiğinde bende hiç sükûn kalmaz” Nağme-i Seher/Kafiye-i 2 güncel okumasıdır. Nağme-i Seher/Kafiye-i 2 için büyü bağı öne çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ehl-i temyîz bulur gaflet ile âsâyiş

   Hâbsız neş'e-i ârâm-ı uyûn olmaz hiç

   1Ayırt etme ehli gafletle rahatlık bulur

   2Uyku olmadan gözlerin dinlenme sevinci olmaz

   Ayırt etme ehlinin gafletle dinlenmesini uykusuz gözün huzur bulamamasıyla karşılaştıran düşünce. Nağme-i Seher/Kafiye-i 3 özgün sırası “Ehl-i temyîz bulur gaflet ile âsâyiş / Hâbsız neş'e-i ârâm-ı uyûn olmaz hiç” biçimindedir; Nağme-i Seher/Kafiye-i 3 hizalı aktarımı “Ayırt etme ehli gafletle rahatlık bulur / Uyku olmadan gözlerin dinlenme sevinci olmaz” olarak kalır. Nağme-i Seher/Kafiye-i 3 akıl izleğini taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Pâk-tab'ân eser-i hâdise-i gam tutmaz

   Aks-i zişt âyinede dâğ-ı derûn olmaz hiç

   1Temiz tabiatlı insanlar gam olayının izini tutmaz

   2Çirkin bir yansıma aynada gönül yarası olmaz

   Temiz tabiatın gam izini tutmamasını çirkin yansımanın aynada iç yarası bırakmamasıyla açıklayan benzetme. Nağme-i Seher/Kafiye-i 4 tanık yüzeyi “Pâk-tab'ân eser-i hâdise-i gam tutmaz / Aks-i zişt âyinede dâğ-ı derûn olmaz hiç” sözlerini verir; Nağme-i Seher/Kafiye-i 4 okur yüzeyi “Temiz tabiatlı insanlar gam olayının izini tutmaz / Çirkin bir yansıma aynada gönül yarası olmaz” dizilerini sunar. Nağme-i Seher/Kafiye-i 4 büyü çizgisini sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Derim içre nice bî-bahtı şehîd etse yine

   Dâmen-i gamzesi âgaşte-i hûn olmaz hiç

   1Gamzen nice bahtsızı derimin içinde şehit etse yine

   2Eteği kana bulanmış görünmez

   Gamzenin nice bahtsızı öldürmesine rağmen eteğinin kana bulanmış görünmemesindeki masumiyet çelişkisi. Nağme-i Seher/Kafiye-i 5 içindeki “Derim içre nice bî-bahtı şehîd etse yine / Dâmen-i gamzesi âgaşte-i hûn olmaz hiç” dizilişi, Nağme-i Seher/Kafiye-i 5 için “Gamzen nice bahtsızı derimin içinde şehit etse yine / Eteği kana bulanmış görünmez” aktarımıyla eşleşir. Nağme-i Seher/Kafiye-i 5 akıl vurgusunu belirginleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gösterir dillere hengâme-i rustâhîzi

   Gamzesi gibi suver-bend-i füsûn olmaz hiç

   1Gönüllere kıyamet gününün hengâmesini gösterir

   2Gamzesi gibi büyü biçimleyen başka bir şey olmaz

   Gamzenin gönüllere kıyamet hengâmesi gösteren benzersiz bir büyü kurucusu sayıldığı beyit. Nağme-i Seher/Kafiye-i 6 doğrudan kaynağı “Gösterir dillere hengâme-i rustâhîzi / Gamzesi gibi suver-bend-i füsûn olmaz hiç” şeklindedir; Nağme-i Seher/Kafiye-i 6 doğal karşılığı “Gönüllere kıyamet gününün hengâmesini gösterir / Gamzesi gibi büyü biçimleyen başka bir şey olmaz” sırasını izler. Nağme-i Seher/Kafiye-i 6 gamze anlamını sınırlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Gam ile selb-i şu'ûr eyle hemân ey Ekrem

   Mülket-i aşka hıred râh-nümûn olmaz hiç

   1Ey Ekrem, gam ile bilincini hemen kendinden al

   2Çünkü aşk ülkesinde akıl hiçbir zaman yol göstermez

   Ekrem’e gam yoluyla bilinci bırakmasını söyleyip aklın aşk ülkesindeki yetersizliğine dönen makta. Nağme-i Seher/Kafiye-i 7 özgün sözleri “Gam ile selb-i şu'ûr eyle hemân ey Ekrem / Mülket-i aşka hıred râh-nümûn olmaz hiç”, Nağme-i Seher/Kafiye-i 7 modern satırları “Ey Ekrem, gam ile bilincini hemen kendinden al / Çünkü aşk ülkesinde akıl hiçbir zaman yol göstermez” olarak okunur. Nağme-i Seher/Kafiye-i 7 aşk odağını tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle