Nedir menâfi'i emrse rûzenin bilmem

Şair, orucun yararını sormakla başlayan düşünceyi dünyanın elemli yapısına ve hazların geçiciliğine genişletir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nedir menâfi'i emrse rûzenin bilmem

   Bu dâr-ı pür-miheni cilvegâh eder âdem

   Ne hazzı var meselâ ayş u nûş kılsa kişi

   Degil mi âhiri nîş-i belâ vü zahm-ı elem

   Bu oldı deydene-i rûzgâr-ı bed-girdâr

   Ki her meserretin elbet sonu olur mâtem

   Firîb-i hurde-i ikbâl-i dehr olur mukbil

   Sanır ki ola cihân içre dâ'imâ hurrem

   Döner mi çerh-i felek her zamân murâd üzre

   Anıda bir gün eder iktizâ-yı devr-i dijem

   Cihânda hâsılı yoktur hevesçe kâm almış

   Gerek gedâ-yı muhakkar gerek şeh-i efham

   Verir mi ârif olan kabz u bast-ı dehre vücûd

   Olur mı nâfile hâtır-rübûde-i âlem

   Hakîkat üzre tasavvur olunsa dünyânın

   Çıkar vücûdu adem zevk u lütfu renciş ü gam

   Degil degil bu fenâ bezmi câygâh-ı huzûr

   Hazer ki olmayasın dil-harâb-ı câm-ı gurûr

   Bu âlemin ki yogu vârı cümle yeksândır

   Bu sırra vâkıf olan hâl-i dehre handândır

   Eden hakîkat-i eşyâya iktisâb-ı vukuf

   Seferber oldıgına âleme peşîmândır

   Garîb-i gülşen-i âlâmdır bu bâg-ı fenâ

   Gül-i şüküftesi hem-hâlet-i mugaylandır

   Viren bu âlem-i sûrînin âl ü nakşına dil

   Soñunda pâ-zede-i mihnet-i firâvândır

   Bu sûrgehte olan bir nefes sürûr ile şâd

   Hezâr sâle gam-ı mâtem ile giryândır

   Emîn olur mu kişi dest-bürd-i kahrından

   Felek ki eski cefâkâr-ı bezm-i imkândır

   Muhâl ise ta'accüb intizâm-ı kevn ü fesâd

   Esâs-ı dehr cihân olalı perîşândır

   Olan bekasına ka'il bu kârgâh-ı gamın

   Fenâ-yı nefsine esbâb arar harîfândır

   Yazık bu mertebe re'yi sakîm olan dûna

   Ki hande-bahş ola akvâli merd-i mecnûna

   Yoluñ şaşırma tarîk-ı savâb ara her gâh

   K'ider bu bâdiye çok rehrevânını gümrâh

   Serâbı âb sınırsın hayâli ayn-ı misâl

   Bu vechile seni bir gün kılar fütâde-i çâh

   Ne çerh u bahtı zahîr et ne mâle ol magrûr

   Ne eyle kendiñi dilhaste-i tahassür-i câh

   Ne kâr-ı sa'bıñ olursa verir kolaylıgını

   Bütün umûrda dergâh-ı hakkı eyle penâh

   Açar suhûletile kufl-ı genc-i eltâfı

   Medenk-i âh gibi zûr-ı bang-i yâ allâh

   Kalaydı iş bize vay idi hâl-i zârımıza

   Olurdu acz ile hep kârımız tazallüm-i vâh

   Veren Hudâ mı degildir bu fikr ü aklı bize

   Cebîn-i hamdi hemân eyle sûde-i dergâh

   Tahayyür eyle Hudâ’nın kemâl-i kudretine

   Edip semâ vü zemîne basîret üzre nigâh

   Gör añla cilve-i esrâr-ı sun’-ı mevlâ’yı

   Cihâna akl-ı kasîrince verme ma’nâyı

   1Günün ya da ömrün yararları nedir, bilmem;

   2İnsan bu sıkıntılarla dolu dünyayı kendine görünme yeri yapar.

   3Örneğin yiyip içmenin ne tadı vardır?

   4Sonu bela dikeni ve acı yarası değil midir?

   5Kötü davranan zamanın değişmez âdeti şudur:

   6Her sevincin sonunda mutlaka matem vardır.

   7Talihli kişi dünyanın küçük bir talih oyununa aldanır;

   8Bu dünyada her zaman mutlu kalacağını sanır.

   9Feleğin çarkı her zaman dileğe göre döner mi?

   10Kasvetli dönüşünün gereği onu da bir gün bulur.

   11Kısacası dünyada istediği gibi muradına eren yoktur;

   12İster hor görülen dilenci, ister anlayışlı padişah olsun.

   13Bilge kişi dünyanın daraltıp genişletmesine değer verir mi?

   14Boş yere dünyanın çekiciliğine kapılır mı?

   15Dünya gerçeğe uygun biçimde düşünülürse

   16Varlığı yokluk, zevki ve lütfu sıkıntı ile keder çıkar.

   17Hayır, bu geçici meclis huzur yeri değildir;

   18Sakın gurur kadehiyle gönlünü yıkma.

   19Bu dünyanın yokluğu da varlığı da birdir;

   20Bu sırrı bilen, dünyanın hâline gülümser.

   21Eşyanın gerçeğini öğrenen kişi

   22Bu dünyaya yolcu geldiğine pişmandır.

   23Bu geçici bahçe, acılar gül bahçesinin garibidir;

   24Açılmış gülü bile diken çalısı gibidir.

   25Bu görünüş dünyasının süsüne ve nakşına gönül veren

   26Sonunda bol sıkıntının ayakları altında kalır.

   27Bu sürgün yerinde bir nefes sevinç duyan

   28Bin yıl matem kederiyle ağlar.

   29İnsan onun kahredici saldırısından güvende olabilir mi?

   30Felek, imkân meclisinin eski eziyetçisidir.

   31Oluş ve yok oluş düzenine şaşmak yersizdir;

   32Dünyanın temeli kurulduğundan beri karmakarışıktır.

   33Bu keder düzeninin kalıcı olduğuna inanan kişi

   34Kendi yok oluşuna araç arayan bir budaladır.

   35Görüşü bu derece bozuk olan alçağa yazık;

   36Sözleri, Mecnun yaradılışlı adamı bile güldürür.

   37Yolunu şaşırma, her zaman doğru yolu ara;

   38Çünkü bu çöl nice yolcusunu yolundan eder.

   39Serabı su, hayali gerçeğin kendisi sanırsın;

   40Böylece seni bir gün kuyuya düşürür.

   41Ne göğü ve talihi kendine destek say ne de malınla gururlan;

   42Makam özlemiyle kendini gönül hastası etme.

   43Ne kadar güç işin olursa olsun Tanrı onu kolaylaştırır;

   44Bütün işlerinde Tanrı’nın dergâhına sığın.

   45“Ey Tanrı!” sesinin gücü, ahın maymuncuğu gibi

   46Lütuf hazinesinin kilidini kolayca açar.

   47İş yalnız bize kalsaydı perişan hâlimize yazık olurdu;

   48Güçsüzlük içinde bütün işimiz “vah” diye yakınmak olurdu.

   49Bu düşünce ve aklı bize veren Tanrı değil midir?

   50Şükreden alnını hemen onun dergâhına sür.

   51Göğe ve yere basiretle bakıp

   52Tanrı’nın eksiksiz kudretine hayran ol.

   53Yaratıcının sanatındaki sırların görünüşünü gör ve anla;

   54Dünyaya kendi sınırlı aklınca anlam yükleme.

   Şair, orucun yararını sormakla başlayan düşünceyi dünyanın elemli yapısına ve hazların geçiciliğine genişletir. Son dizelerde bakış göğe ve yere çevrilir; insanın sınırlı aklıyla yaratılış sırrına kesin anlam vermemesi istenir. Böylece sorgulama, kör inkâra değil ölçülü hayrete bağlanır.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle