Nakş kıldum hâne-i dilde kamer ruhsârını

Sevgilinin ay yüzünü gönül evine nakşeden şair, aşk yapısının mihnet taşıyla kurulduğunu ve gözyaşı selinin bu binayı yıkamadığını söyler; gam pazarında gözlerin dinarını toplamaya çağırır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nakş kıldum hâne-i dilde kamer ruhsârını

   Ola kim bu nev‘ile görem anuñ dîdârını

   1Ay gibi yanağını gönül evine nakşettim;

   2belki bu yolla onun yüzünü görebilirim.

   Gönül bir eve, sevgilinin ay yüzü duvara işlenen kalıcı bir resme dönüşür. Şair gerçek görüşten mahrum olduğu için sureti iç mekâna taşır; ola kim ifadesi bu yaratıcı hareketin kesin kavuşma değil, kırılgan bir görme umudu olduğunu belirtir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Seyl-i eşkümden zarar gelmez binâ-yı ‘ışk

   Seng-i mihnetle ezel yapmış bu göñlüm dârını

   1Gözyaşı selim aşk yapısına zarar vermez;

   2çünkü gönlüm evini ezelden mihnet taşıyla kurmuştur.

   Gözyaşı sel olacak kadar çoğalsa da aşk binası yıkılmaz; yapının malzemesi zaten mihnet taşıdır. Ezelde kurulmuş bu sağlamlık, acının sonradan gelen bir tehdit değil, gönül evinin temel unsuru olduğunu mimari bir mantıkla açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bu ‘acebdür ‘âlemi gark eyledi bârân-ı eşk

   Hîç teskîn itmeyüp arturdı sînem nârını

   1Şaşılacak şey şu: gözyaşı yağmuru âlemi boğdu;

   2ama hiç yatıştırmayıp göğsümdeki ateşi artırdı.

   Su ile ateşin beklenen ilişkisi tersine çevrilir: bütün âlemi örten yaş yağmuru göğüsteki yangını söndürmek yerine büyütür. Gark ile nâr arasındaki karşıtlık, aşk acısının doğa kurallarına uymayan içsel şiddetini tek sonuçta toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ne kadar olsa cefâ vü cevri mahbûb itmek gerek

   Mest ü ser-gerdân çeker dil yirde koymaz bârını

   1Sevgiliden ne kadar eziyet ve cefa gelse de sevmek gerekir;

   2sarhoş ve başı dönmüş gönül yükünü çeker, yere bırakmaz.

   Beyit sevgiyi cefa miktarına bağlı bir alışveriş olmaktan çıkarır; eziyet artsa da mahbubu sevme buyruğu değişmez. Mest ve ser-gerdân gönlün sendeleyen hâlini verirken yükü yere koymaması, kararsız bedende kararlı bağlılık kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Çünki gam bâzârına irdi Muhibbî şâh-ı ‘ışk

   Hâsılıñdur cem‘ kıl bu gözlerüñ dînârını

   1Ey Muhibbî, aşk şahı gam pazarına ulaştığına göre

   2gelirini topla: bu gözlerin dinarlarını biriktir.

   Gam pazarı, aşk şahının gelişiyle ekonomik bir sahneye dönüşür; gözlerden dökülen yuvarlak yaşlar dinar diye değerlendirilir. Hâsıl sözü hem ürün hem gelir anlamı taşır ve acının tek kazancını paraya benzeyen gözyaşında görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle