Nâzire-i Gazel-i Şeyh Vasfî

Şeyh Vasfî'nin gazeline yazılan nazire, şarap kadehine gösterilen bağlılığı sevgilinin yüzü ve saçına yöneltir; her beyit ‘perestiş’ redifiyle bakışı ibadet yoğunluğuna yükseltir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Meykeşler eder sâgar-ı sahbâya perestiş

   Her âşık eder dilber-i ra'nâya perestiş

   1Şarap düşkünleri şarap kadehine taparcasına bağlanır;

   2her âşık da güzel sevgiliye aynı tutkuyla bağlanır.

   İlk beyit nazire boyunca işleyecek paralelliği kurar: meykeş için kadeh neyse âşık için sevgili odur. ‘Perestiş’ redifi dünyevî hayranlığa dinî yoğunluk verir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bak arz-ı cemâl eyliyor şûh-ı dilârâm

   Etmez mi göñül böyle temâşâya perestiş

   1Bak, gönül dinlendiren o güzel yüzünü gösteriyor;

   2gönül böyle bir seyredişe taparcasına bağlanmaz mı?

   Sevgilinin yüzünü göstermesi edilgin bir görünme değil bilinçli ‘arz’dır. İkinci dizedeki soru, seyretmeyi âşığın kaçamayacağı bir ibadet davranışına dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yâd eylerek subha kadar vechini yârin

   Ettim bu gece ben meh-i garrâya perestiş

   1Sevgilinin yüzünü sabaha kadar anarak

   2bu gece parlak aya taparcasına hayran oldum.

   Sevgilinin yüzü hatırada parlak aya dönüşür; gece boyunca süren anış, fiziksel buluşma olmadan yapılan bir ayin gibidir. ‘Perestiş’ sözü bakmayı edilgin seyirden çıkarıp yüz–ay benzerliğine yönelen yoğun bir bağlılık hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dil secde eder yâr-i vefâkârı görünce

   Kim görse eder vech-i dilârâya perestiş

   1Gönül, vefalı sevgiliyi görünce secde eder;

   2o güzel yüzü kim görse taparcasına hayran olur.

   Önceki beyitlerde mecaz olarak hazırlanan ibadet dili burada ‘secde’ ile açıklaşır. Eylemi yalnız şair değil ‘kim görse’ yapar; kişisel hayranlık evrensel güzellik hükmüne çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Zülfün tarıyor şâne-i elmas ile cânân

   Etmez mi göñül zülf-i mutârraya perestiş

   1Sevgili saçını elmas bir tarakla tarıyor;

   2gönül o güzel kokulu, taze saça taparcasına bağlanmaz mı?

   Son beyit yüz ve aydan saça yaklaşır; elmas tarağın parıltısı sevgilinin gündelik hareketini törenselleştirir. ‘Mutarrâ’ saçın hem süslenmişliğini hem tazeliğini vurgulayarak redifin hayranlığını somut ayrıntıyla kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle