Ne Dem Sahbâ-yı Hande Câm-ı La‘linden Hurûş Eyler

Sevgilinin dudağından taşan gülüş şarabını, güzellik tacirinin kibirli alışverişini, rakiplerle deniz gezisini ve feleğin aşağı kişilere sunduğu neşeyi karşılaştıran gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ne dem sahbâ-yı hande câm-ı la‘linden hurûş eyler

   O mest-i nâz u ‘işve ‘âşıkı bî-‘akl u hûş eyler

   1Gülüş şarabı yakut kadehinden ne zaman coşsa

   2o naz ve cilve sarhoşu, âşığı akılsız ve bilinçsiz bırakır.

   Gülüş bir içki, dudak da onun kadehi sayılır; gülmek böylece taşarak sarhoş eden bir sıvıya dönüşür. Etkisi de doğrudan sarhoşluktur: âşık akıl ve bilinçten olur. Sarhoş olan ile sarhoş eden aynı beyitte yer değiştirmiş görünür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Döküp nakd-i sirişkin pâyine ol hâce-i hüsnün

   Harîdâr-ı metâ‘-ı vaslını nahvet-fürûş eyler

   1Güzellik efendisinin ayağına gözyaşı sermayesini dökerek

   2kavuşma malının alıcısına kibir satar.

   Sevgili burada bir ‘hâce’, yani tüccardır; kavuşma da satılık maldır. Âşığın gözyaşı ödenen nakit olur, ama karşılığında aldığı şey kibirdir. Beyit alışverişi tersine çevirir: parayı veren müşteri değil, satıcı üstünlük satar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çıkar bî-gânelerle seyr-i bahre ol perî bakmaz

   Benim seyl-i sirişkim mevc-i deryâ gibi cûş eyler

   1O peri yabancılarla deniz gezisine çıkar, dönüp bakmaz;

   2benim gözyaşı selim deniz dalgası gibi coşar.

   İki su yan yana konur: gezintiye çıkılan deniz ve âşığın gözyaşı seli. Sevgili birine biner, ötekine dönüp bakmaz. Dalga sözcüğünün iki suda birden çalışması, kederi manzaranın yanına değil tam karşısına yerleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Revâ mı ‘işretin ağyâr ile gülşende ‘uşşâkın

   Dem-â-dem bezm-i gamda hûn-ı dilden ‘îş ü nûş eyler

   1Senin rakiplerle bahçede eğlenmen uygun mu; âşıkların ise

   2her an gam meclisinde gönül kanıyla yiyip içmesi doğru mu?

   Beyit iki meclisi karşı karşıya kurar: bahçedeki eğlenti ile gam meclisi. İkincisinde içilen şey gönül kanıdır; şölen sofrasının sözcükleri acıya olduğu gibi aktarılır. ‘Revâ mı’ sorusu bunu bir zevk farkı değil, bir adalet meselesi yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Felek pür-neş’e eyler bâde-i kâmıyla dûnânı

   Humâr-ı ye’s-ile ehl-i dili Râsim hâmûş eyler

   1Felek murat şarabıyla aşağı kişileri neşeye boğar;

   2ey Râsim, ümitsizlik humarı gönül ehlinin sesini keser.

   Makta şikâyeti sevgiliden feleğe taşır ve bir dağıtım adaletsizliği olarak kurar: murat şarabı aşağı kişilere, humar gönül ehline düşer. Sarhoşluk ile ondan sonraki baş ağrısı bölüştürülünce, susmak da bu paylaşımın son hâli olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle