Ne mümkindir ede zâhid o lâ’l-i canfezâdan haz

Şair zahidin sevgilinin can bağışlayan dudağından gerçek haz alamayacağını, mizacı çekse bile ancak safa kadehine uzanacağını söyler. Rindler meclisiyle gönül açan harabeyi anlamayan kişi dışarıda bırakılır; sevgilinin cefadan, dünyanın tutkunlardan haz alışı sorgulanır ve Ömer’in aşkta dertten bile haz bulmasıyla kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ne mümkindir ede zâhid o lâ’l-i canfezâdan haz

   Tutalım kim çeke tab’ı ede câm-ı safâdan haz

   1Zahidin o can bağışlayan yakut dudaktan haz alması nasıl mümkün olsun?

   2Varsayalım mizacı çekti de safa kadehinden haz aldı.

   “Zâhid” dış disipline bağlı kişidir; şair onun sevgilinin “lâ’l-i canfezâ” dudağındaki hayat verici zevki tadamayacağını baştan söyler. Ardından “tutalım kim” ile varsayımsal bir taviz verir: mizacı içkiye çekse bile ulaşacağı şey yalnız “câm-ı safâ” hazzıdır. Aşk dudağı ile sıradan kadeh aynı tat değildir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Getürme meclis-i rindâne hazzı yoktur ey sâkî

   Anın kim eylemez tab’ı harâb-ı dilküşâdan haz

   1Ey saki, onu rindler meclisine getirme; bundan zevk almaz.

   2Onun yaradılışı gönül açan harabeden haz duymaz.

   Sakiye verilen “getürme” buyruğu zahidi rindlerin meclisinin dışında tutar; çünkü onun burada “hazzı yoktur”. İkinci dizedeki “harâb-ı dilküşâ” dıştan virane, içten gönül açıcı mekândır. Zahidin tabiatı bu ters değeri kavrayamaz: düzenli görünen hayatı bırakıp harabede ferahlık bulmaya yatkın değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nedir hazzı bize bildir ne buldun bu cefâlarla

   Acebtir tab’ın ey şûhum eder cevr ü cefâdan haz

   1Bize söyle, bunun hazzı nedir; bunca cefada ne buldun?

   2Ey şuhum, yaradılışının eziyet ve cefadan haz alması şaşırtıcıdır.

   Konuşan sevgiliden “ne buldun bu cefâlarla” diyerek eziyetin kazancını açıklamasını ister. Sorunun hedefi âşığın acıdan aldığı haz değil, sevgilinin “cevr ü cefâ” etmekten hoşlanan “tab’”ıdır. “Acebtir” hükmü, başkasını incitmenin zevk kaynağı oluşunu aşk düzeninin şaşırtıcı ahlakı olarak kaydeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yoluna can verirsin sen edersin ser fedâlar dil

   Bu dehrin bî vefâları eder mi mübtelâdan haz

   1Ey gönül, sen onun yoluna can verir, başını feda edersin;

   2bu dünyanın vefasızları bir tutkundan haz alır mı?

   Gönül sevgilinin yoluna canını ve başını feda eder; “ser fedâlar” bağlılığın bedelini en üst düzeye çıkarır. Buna karşı muhatap tek sevgiliden “dehrin bî vefâları” topluluğuna genişler. Soru, böylesine fedakâr “mübtelâ”dan vefasız dünyanın gerçekten haz duyup duymayacağını tartar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mahabbetten kesel gelmez firâkından hazer kılmaz

   Acebdir ey Ömer Âşık eder derd ü belâdan haz

   1Sevgiden usanmaz, ayrılıktan sakınmaz;

   2şaşırtıcıdır, ey Ömer: Âşık dert ve belâdan haz alır.

   Son beyitte gerçek âşığın iki direnci sıralanır: “mahabbetten kesel” gelmez, yani sevgiden usanmaz; firaktan da sakınmaz. Bu dayanıklılık Ömer’in dert ve belâdan bile “haz” almasıyla açıklanır. Şiirin başında zahide kapalı olan tat, sonunda acıyı aşkın kanıtı sayan mahlas sahibinde bulunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle