Ne zillet vermeğe râğıb ne devlet hâhımız vardır

Beş beyit boyunca “…ımız vardır” redifi bir mülk sayımı yürütüyor: Allah, bir şah, harâbât mahallesinde bir dergâh, Muharrem'de bir âh ve hakikate bakmış bir gönül. Sayıma girmeyen tek şey dünya kaygısı.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ne zillet vermeğe râğıb ne devlet hâhımız vardır

   Ko gayrı gayre yâr olsun bizim Allah’ımız vardır

   1Ne alçalmaya hevesliyiz ne de devlet dileyenimiz var

   2Bırak, başkası başkasına dost olsun; bizim Allah'ımız vardır

   Gazelin redifi “…ımız vardır”: beş beyit boyunca sahip olunan şeyler sayılıyor. İlk beyit sayımı iki reddedişle açıyor — ne zillete heves ne devlet dileği — ve elde kalan tek mülkü söylüyor. “Ko gayrı gayre yâr olsun” dizesi dostluk pazarını da bir kenara bırakıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tarîkinden ererse menzil-i maksûda her âşık

   Hakikat râhını gözler bizim bir şâhımız vardır

   1Her âşık kendi yolundan varmak istediği menzile erse de

   2Bizim, hakikat yolunu gözleyen bir şahımız vardır

   Tarîk ile râh aynı şeyi iki kelimeyle söyler: yol. Beyit her âşığın kendi yolundan menziline varabileceğini kabul ediyor, ama “bizim” beklediğimiz şeyi bir şaha bağlıyor. Şahın kim olduğu söylenmiyor; Ergun'un bu gazeli bir Bektaşî antolojisine almasının sebebi de bu açık kapı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mey âlûde sifâlin tâc-ı Cemşîd’e değişmezler

   Bizim kûy-i harâbât içre bir dergâhımız vardır

   1Şaraba bulanmış toprak kâseyi Cemşîd'in tacına değişmezler

   2Bizim, meyhane mahallesinin içinde bir dergâhımız vardır

   Sifâl toprak kâse, tâc-ı Cemşîd ise rivayete göre şarabı bulan efsanevî hükümdarın tacı; değişilmesi teklif edilen iki şey de aynı hikâyeden geliyor. İkinci dize meyhane mahallesini “dergâh” diye adlandırarak takası tamamlıyor: taht yerine harâbât, taç yerine çanak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gam-ı dünyâ bizi bulmaz velî mâh-ı muharremde

   Şehid-i Kerbelâ içün bir âh ü vâhımız vardır

   1Dünya kaygısı bizi bulmaz, ama Muharrem ayında

   2Kerbelâ şehidi için bir âhımız, bir vâhımız vardır

   Önceki beyitler dünya kaygısını kapı dışında bıraktı; bu beyit tek istisnayı tanımlıyor. Muharrem ayı ve Kerbelâ şehidi anıldığında gam geri geliyor, ama redif onu da sayıma katıyor: âh ü vâh da bir mülk. Matem burada bir zaaf değil, sahip olunan şeylerden biri.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hayâlî sûret-i dünyâya âkiller gibi bakmaz

   Hakikat vechine bakmış dil-i âgâhımız vardır

   1Hayâlî, dünyanın suretine akıllılar gibi bakmaz

   2Hakikatin yüzüne bakmış, uyanık bir gönlümüz vardır

   Mahlas beyti sûret ile vechi karşı karşıya koyuyor: dünyanın yüzeyine bakan “âkiller”, hakikatin yüzüne bakan “dil-i âgâh”. Akıllı olmak burada bir eksikliğe dönüşüyor; uyanık olmak ise redifin son kez saydığı mülk oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle