Nefha-güsterdir Dile Bûy-ı Cünûn-ârâ-yı Dost
Her beyit "dostun" bir niteliğine bağlanarak kapanıyor. Delilik kokusu, ters dönmüş talih, aşkın günahıyla ağırlaşan gönül ve Kâbe avlusunda kopan kıyamet aynı redifte toplanıyor; son beyit acıyı düşmanla dost arasında paylaştırıyor.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Nefha-güsterdir dile bûy-ı -yı dost
Şu 'le cûş olsa n'ola tûfân gibi sevdâ-yı dost
1Dostun deliliği süsleyen kokusu gönle nefes yayar;
2dostun sevdası tufan gibiyken alev coşsa ne olur.
- 2
El-vifâk ey baht-ı el-amân ey
Âlem-i sevdâda oldum cânla cûyâ-yı dost
1Uzlaş artık ey ters dönmüş talih, aman ey alçak felek;
2sevda âleminde canla dostu arayan biri oldum.
Dize Arapça iki ünlemle açılıyor: el-vifâk (uzlaş) ve el-amân. Muhatap talih ile felek, ikisi de "vârûn" ve "dûn", yani ters ve alçak. İkinci dize gerekçeyi söylüyor — sevda âleminde canıyla dost arayan birine dönüşmüş.
- 3
Dil -ı günâh-ı aşkla bilmem nice
Eylesin azm-i sebîl-i kâ'be-i ulyâyı dost
1Gönül aşkın günahıyla ağır yüklü, bilmem nasıl
2dostun yüce Kâbe'sinin yoluna yönelsin.
Aşkın günahı gönlü ağır yüklü bırakıyor; bu yükle Kâbe yoluna nasıl çıkılacağı sorulmuyor, bilinmiyor deniyor. Beyit hac ile aşkı aynı yola koyup ikisinin birbirini engellediğini söylüyor: yolun kendisi de dostun malı sayılıyor.
- 4
oldu kıyâmet sahn-ı beytu'llahta
Dilde oldukça kamet-i bâlâ-yı dost
1Beytullah'ın avlusunda kıyamet fitne kopardı,
2dostun uzun boyu gönülde salınıp durdukça.
Beytullah'ın avlusunda kıyamet kopmasının sebebi ikinci dizede: gönülde sevgilinin uzun boyunun salınıp durması. Kamet hem boy hem namaza duruş demek; kelimenin bu çift anlamı beyti Kâbe ile sevgili arasında asılı bırakıyor.
- 5
Ettiler kâr-ı şeb ü rûzum figan Ekrem figan
Cevr-i tâkat-sûz-ı a'dâ derd-i -yı dost
1Gecemin gündüzümün işini feryada çevirdiler, Ekrem, feryat:
2düşmanların takat yakan eziyeti, dostun aldırmazlığının derdi.
Mahlas beyti iki eziyeti eşliyor: düşmanların takat yakan cevri ve dostun aldırmazlığı. "Figan" kelimesi dizenin içinde iki kez geçip mahlası tam ortaya alıyor. Gecenin gündüzün bütün işi tek bir sese, feryada indirgeniyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak'taki 142838 numaralı sürüm esas alındı; şiir Nağme-i Seher'in Kafiye-i Tâ bölümünün ikinci gazelidir. Sayfa başındaki "İbtidâ-yı Gazeliyyât" bölüm başlığı dize sayılmadı, mahlasın yanındaki yıldızlar atıldı. Kaynakta "Şu 'le" sözünde kesme işaretinin ardına boşluk kaçmış, düzeltilmedi. Dördüncü ve yedinci dizeler bu dizgide remel kalıbını bir hece eksik dolduruyor ("cânla" ve "beytu'llahta" yerine daha uzun okumalar beklenir); müdahale edilmedi.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Neşve-i lâ'l-i lebin ser-germ-i şevk eyler beniRecaizade Mahmut Ekrem · Gazel→
Redif her beyitte "…-yı dost" diye kapanıyor, böylece her terkip dostun bir niteliğine bağlanıyor. Matlada dostun kokusu deliliği süsleyen bir nefes; ikinci dize sevdayı tufana benzetip alevin coşmasını olağan sayıyor. Kaynakta "Şu 'le" araya boşluk kaçmış hâlde dizilmiş.