Neşve-i Lâ'l-i Lebin Ser-germ-i Şevk Eyler Beni

Gazelde bütün fiillerin öznesi şair değil: dudağın neşesi, saçın kokusu ve hasret rüzgârı onu bir şeye çeviriyor. Matla son beyitte aynen tekrarlanıyor, Cem'in kadehi reddedilerek sarhoşluğun kaynağı dudağa bağlanıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Neşve-i lâ'l-i lebin ser-germ-i şevk eyler beni

   Nükhet-i zülfün dimâg-âlûd-ı zevk eyler beni

   1Dudağının verdiği neşe beni şevkle başı dumanlı eder;

   2saçının kokusu beynimi zevke bular.

   Redif ‘eyler beni’: özne sevgiliden gelen neşe ve koku, nesne konuşandır. Dudağın verdiği neşe onu şevkle başı dumanlı eder; saçın kokusu da zihnini zevke bular. İki dize görme iddiası kurmadan tat ve kokunun etkisini peş peşe verir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dostum tâ key tegafül kim belâ-yı mergden

   Arzû-yı zahm-ı tîgındır ki avk eyler beni

   1Dostum, bu habersizlik ne zamana kadar? Beni ölüm belasından

   2alıkoyan şey, kılıcının açacağı yaranın arzusudur.

   "Tâ key" ne zamana kadar demek; sitem bir soruyla açılıyor. İkinci dize beklenmedik yere varıyor: âşığı ölümden alıkoyan şey yaşama isteği değil, sevgilinin kılıcından yara alma arzusu. Ölüm burada arzunun rakibi sayılıyor. Bu dize vezni bir hece eksik dolduruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kumri-i âvâre-veş andıkça gird-i zülfünü

   Gird-bâd-ı deşt-i hasret ser-be-tavk eyler beni

   1Başıboş bir kumru gibi saçının halkasını andıkça

   2hasret çölünün hortumu boynuma tasma geçirir.

   Saçın halkası anıldıkça hasret çölünün hortumu konuşanın boynuna tasma geçirir. ‘Gird’ sesi halka, hortum ve tasmanın dairesel hareketini iki dizede tekrarlar; kumru benzetmesi yalnız ilk dizenin ‘kumru gibi’ sözünden hareketle açıklanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bende yok kudret ser-i kûyunda üftân olmaga

   Rûzgâr-ı hasret ol vâdiye sevk eyler beni

   1Mahallenin başında yerlere kapanacak gücüm yok bende,

   2hasret rüzgârı beni o vadiye sürükler.

   Âşığın sevgilinin mahallesinde yerlere kapanacak gücü yok; onu o vadiye götüren kendi iradesi değil, hasret rüzgârı. Beyit fiilin öznesini âşıktan alıp dışarıdaki bir güce veriyor, redif de bu edilgenliği bir kez daha tekrarlıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Eylemez cân ârzû-yı câm-ı Cem Ekrem gibi

   Neşve-i lâ'l-i lebin ser-germ-i şevk eyler beni

   1Can, Ekrem gibi Cem'in kadehini arzulamaz;

   2dudağının yakut neşesi beni şevkle başı dumanlı eder.

   Mahlas beytinde canın Cem'in kadehini arzulamadığı söylenir; ardından matlaın ilk dizesi aynen dönerek bunun sebebini sevgilinin dudağından gelen neşeye bağlar. Modern ilk satır ‘Ekrem gibi’ sözünü konuşanla birlikte tutar ve kişi yönünü değiştirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle