Neşve-i cam-ı muhabbetle gönül cuş eyler

Beş beyitlik gazel, muhabbeti sarhoş eden bir kadeh sayarak açılır; âşığın âhından sakınmayı öğütler, tek bakışın konuşmayı kestiğini söyler, kavuşmayı ayın güneşi kucaklayışına benzetir ve kapanışta şair kendine bülbül rolü verir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Neşve-i cam-ı muhabbetle gönül cuş eyler

   Çekilen der ü gamı cümle feramuş eyler

   1Gönül, muhabbet kadehinin keyfiyle coşar;

   2çekilen bütün derdi ve gamı unutur.

   Açılış, gönlün coşmasını içilen bir kadehe bağlayarak muhabbeti sarhoş edici bir madde gibi kurar. İkinci dize bu coşkunun sonucunu söyler: çekilmiş bütün dert ve gam unutulur. Kadeh gerçek şarap değil sevginin verdiği keyiftir, unutuş da onun etkisidir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kıl hazer alma sakın aşık-ı zarın ahın

   Seni bir şuh-ı sitemkara felek dun eyler

   1Sakın, dikkat et: inleyen âşığın âhını üstüne alma;

   2felek seni eziyetkâr bir güzelin karşısında alçaltır.

   Beyit uyarıya döner ve iki buyruk üst üste gelir: sakın, üstüne alma. İnleyen âşığın âhı burada dilek değil, işleyen bir güç sayılır. Karşılık dizesi cezayı felekten bekler; eziyet edenin sonu, eziyet eden bir güzelin karşısında alçalmaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir nigehle komadı derdimi takrire mecal

   Çeşm-i mestin nice guyaları hamuş eyler

   1Bir bakışıyla derdimi anlatacak güç bırakmadı;

   2senin mahmur gözün nice söz söyleyeni susturur.

   Tek bir bakış konuşma gücünü elden alır; şair derdini anlatacak imkânı bulamadığını söyler. İkinci dize bunu tek örnekten kurala genişletir: o mahmur göz nice söz söyleyeni susturmuştur. Buradaki sessizlik sükût değil, yenilgi işaretidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hale-i mah gibi sineye çekmiş mihri

   Bezm-i vuslatta o kim yari deraguş eyler

   1Ayın halesi gibi güneşi göğsüne çekmiştir,

   2kavuşma meclisinde sevgiliyi kucaklayan kimse.

   Kavuşma gökten alınmış bir imgeyle anlatılır: ayın halesi güneşi kucaklar gibi. Sevgiliyi saran kişi böylece ışığı göğsüne çekmiş sayılır. Sıralama tersinden kurulur, önce benzetme söylenir, onu yapan kişi beytin sonuna saklanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sen hem gülşen-i hüsnünde figan et cü hezar

   Fıtnata derd-i dilin belki o gül guş eyler

   1Sen de o güzellik gülbahçesinde bülbül gibi feryat et;

   2ey Fıtnat, belki o gül gönül derdini işitir.

   Kapanış şairin kendine seslenmesiyle kurulur ve ona bülbül rolünü verir: güzellik gülbahçesinde feryat etmek. Son dize umudu ihtimale bağlar, tek bir belki sözcüğü işitilmeyi kesinlikten şansa çevirir. Mahlas şikâyeti değil, duyulma isteğini imzalar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle