Nev-bahâr oldı gelüñ ‘azm-i gülistân idelüm

İlkbahar çağrısıyla açılan gazel; gönül goncasını açmayı, lâle gibi kadehi elden bırakmamayı, gül bahçesini Bedahşan yakut madenine çevirmeyi ve Bâkî’nin şiiriyle bülbülü gazelhan yapmayı önerir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nev-bahâr oldı gelüñ ‘azm-i gülistân idelüm

   Açalum gonca-i kalbi gül-i handân idelüm

   1Yeni bahar geldi; gelin gül bahçesine yönelip

   2gönül goncasını açalım, onu gülen bir gül yapalım.

   Yeni baharın gelişi toplu bir çağrıyla karşılanır: gül bahçesine gidip gönül goncasını açmak ve gülen güle dönüştürmek gerekir. Doğadaki açılma insanın iç dünyası için model olur. ‘İdelüm’ redifi bireysel zevki ortak meclis programına çevirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Komayup lâle gibi elden ayagı bir dem

   Mest olup gonca-sıfat çâk-ı giribân idelüm

   1Lâle gibi kadehi bir an bile elden bırakmadan

   2sarhoş olup gonca gibi yakamızı yırtalım.

   Lale biçimindeki kadeh elden bırakılmaz; sarhoş olanlar gonca gibi yakalarını yırtar. Bitkilerin şekli meclis davranışına dönüşür: lale içki kabı, açılan gonca giysi yırtılmasıdır. Bahar yalnız seyredilen manzara değil bedenin taklit ettiği coşku düzenidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İçelüm la‘l-i müzâbı saçalum cür‘aları

   Hâk-i gülzârı bu gün kân-ı Bedahşân idelüm

   1Erimiş yakut renkli şarabı içip yudum artıklarını saçalım;

   2gül bahçesinin toprağını bugün Bedahşan madenine çevirelim.

   Erimiş yakut renkli şarap içilir, son yudumlar toprağa saçılır ve gül bahçesi Bedahşan yakut madenine çevrilir. Kırmızı sıvı mekânın rengini değiştirir. Meclisin küçük artığı bile değerli taş üreten geniş bir coğrafya hayaline dönüşecek kadar bereketli gösterilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Menzil-i ‘ayş u tarâb hurrem ü âbâd olsun

   Yıkalum zerk u riyâ deyrini vîrân idelüm

   1Zevk ve neşe konağı şen ve bayındır olsun;

   2gösteriş ve ikiyüzlülük tapınağını yıkıp viran edelim.

   Zevk ve neşe konağının şen ve bayındır olması istenirken gösterişçi riyanın tapınağı yıkılır. Yapma ve yıkma emirleri ahlaki tercih kurar: meclis canlı tutulmalı, sahte dindarlığın kurumu viran edilmelidir. Hedef inanç değil iç ile dış arasındaki ikiyüzlülüktür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Okusun vasf-ı ruh-ı yâr ile Bâkî şi‘rin

   Bülbül-i gülşeni meclisde gazel-hân idelüm

   1Bâkî, sevgilinin yanağını anlattığı şiirini okusun;

   2bahçenin bülbülünü mecliste gazel okuyan biri yapalım.

   Bâkî sevgilinin yanağını anlatan şiiri okur; bahçenin bülbülü de mecliste gazelhana dönüşür. İnsan şiiriyle doğa sesi birbirini çoğaltır. Gönül goncasını açmakla başlayan program, sonunda şiirin başka bir canlıya öğretildiği ortak musiki ve söz icrasına ulaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle