Nice dil vermesin divâne gönlüm

Gönül parlak yüzlü sevgili karşısında kendinden geçer; onun sözü, güzelliği ve cilvesi övülürken şair dostlarını böyle bir aşka tutulmaktan sakındırır, sonunda kendi övgü kudretini sınar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nice dil vermesin divâne gönlüm

   Aşkıyla olaldan mestâne gönlüm

   1Divane gönlüm nasıl gönül vermesin?

   2Onun aşkıyla sarhoş olalı gönlüm...

   ‘Nice ... vermesin’ sayı bildiren nice değil, gönül vermenin kaçınılmazlığını soran ‘nasıl vermesin?’ yapısıdır. İkinci dizenin öznesi de aynı divane gönüldür; başka güzellere yönelmeme yasağı veya ayrı bir ben öznesi eklenmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Böyle bir cemâli münevver aya

   Nazar etmez oldu câm-ı sahbâya

   1Böyle aydınlık yüzlü bir aya bağlanınca

   2gönlüm şarap kadehine bakmaz oldu.

   Önceki birimdeki gönül öznesi burada sürer: aydınlık ay yüzlü sevgiliye yönelince şarap kadehine bakmaz olur. ‘Câm-ı sahbâya’ yönelme hâlindeki hedeftir, bakan özne değildir; güzellik meclis sarhoşluğunun önüne geçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Güftâr eyledikçe cânımın cânı

   Nebât-ı kand ile beslemiş anı

   1Canımın canı konuştukça

   2onu şeker kamışıyla beslemişler sanırsın.

   Sevgilinin konuşması tat alma imgesiyle açıklanır: sesi, şeker kamışıyla beslenmiş kadar tatlıdır. ‘Canımın canı’ hitabı duygusal yakınlığı kurarken beslenme benzetmesi bu tatlılığı bedensel ve işitilebilir kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mest ü medhûş eder cümle cihânı

   Pesend âferin büyüden anaya

   1Bütün dünyayı sarhoş ve hayran eder;

   2onu büyüten anaya aferin denir.

   Söz ve görünüşün etkisi tek kişide kalmaz, bütün dünyayı sarhoş eder. Övgü sevgiliden onu yetiştiren anneye doğru genişler; güzelliğin kaynağı aile terbiyesiyle ilişkilendirilerek ‘pesend âferin’ sözüyle kutlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu aşk bize belâ olmasın dostlar

   Kimseler mübtelâ olmasın dostlar

   1Dostlar, bu aşk başımıza bela olmasın;

   2kimse bu aşka tutulmasın.

   Şair dostlarını aşkın bela oluşuna karşı uyarır ve müptelalık dilemez. Bu uyarı aşkı reddetmez; konuşanın kendi tutulmuş hâlini başkaları için ağır bir sınav saydığını gösterir, deneyim öğüt biçimine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bülbül veş hem nevâ olmasın dostlar

   Böyle bir dilber-i şûh u garrâya

   1Dostlar, bülbül gibi inleyen olmasın;

   2böyle cilveli ve parlak bir güzel yüzünden.

   Bülbül gibi ses vermek, sevgilinin şuh ve parlak güzelliği yüzünden durmadan inlemektir. Aynı ‘dostlar’ hitabı sürerken güzelliğin cazibesi ile âşığın sesli acısı doğrudan neden-sonuç ilişkisine bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ömer âşıkındır medhini kılur

   Tekellüm bâbında kim kadir olur

   1Ömer onun âşığıdır, övgüsünü yapar;

   2konuşma konusunda ona kim yetişebilir?

   Ömer mahlasını söyleyip sevgilinin övgüsünü üstlenir, ardından konuşmada kimin ona yetişebileceğini sorar. Soru hem sevgilinin söz kudretini hem de onu anlatmaya çalışan şairin iddiasını aynı anda sınar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Var mıdır yârîne bahâne bulur

   Böyle tuhfe böyle rengin edâya

   1Sevgilisine bahane bulan var mıdır,

   2böyle seçkin, böyle renkli bir edaya karşı?

   Kapanış soru yapısını korur; ‘tuhfe’ ve ‘rengin eda’ sözlerinin tam sözdizimsel bağı kesinleşmediği için övgünün sevgiliye ulaşmak için kurulmuş bir bahane olduğu ileri sürülmez. Seçkin ve renkli eda karşısındaki bahane sorusu açık bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle