Nice kâkül nice mu sünbül-i gül-bûdur bu

Her beyit “bu” ile bitiyor ve her seferinde başka bir şeyi işaret ediyor. Gazel bir şaşkınlık listesi: saç, ben, peri, kılıç, pencere ve sonunda şairin kendi sözü.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nice kâkül nice mu sünbül-i gül-bûdur bu

   Dili uşşâkı perişan idici budur bu

   1Bu ne kâkül, ne kıl — gül kokulu bir sümbül müdür bu?

   2Âşıkların gönlünü darmadağın eden işte budur.

   Gazel bir tanımlama girişimiyle açılıyor ve başarısız oluyor: kâkül mü, kıl mı, sümbül mü belli değil. Şaşkınlık redifi kuruyor — “bu” işaret ediyor ama adlandıramıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ne gönül kodı ne göz hâl-i ruh u ârız-ı dost

   Oda yanmaz suya batmaz nice câdûdur bu

   1Dostun yanağındaki ben ne gönül bıraktı ne göz;

   2ateşte yanmaz suda batmaz, bu nasıl bir cadıdır?

   Halk inanışında cadı sınavı ateş ve sudur; ikisinden de geçen suçlu sayılır. Sevgilinin beni bu sınavı geçiyor, yani suçu kanıtlanamıyor — ve tam bu yüzden en tehlikelisi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Umarın haşrda cân oynaduğumdan duyalar

   Mah-rûlar diyeler bir birine odur bu

   1Umarım kıyamette can verdiğimden haberdar olurlar;

   2ay yüzlüler birbirine “işte odur bu” derler.

   Şairin tek arzusu tanınmak — ama bu dünyada değil, kıyamette. “Odur bu” cümlesi redifi bir teşhis ifadesine çeviriyor: sonunda işaret edilen kişi âşığın kendisi olacak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yüri yıllarla yilersen yetemezsin ey dil

   Şol cihetden ki perî şivelü ahudur bu

   1Yürü, yıllarca koşsan da yetişemezsin ey gönül;

   2çünkü bu, peri edalı bir ceylandır.

   Kovalama baştan kaybedilmiş: peri hızı ile ceylan ürkekliği bir arada. Gönle verilen öğüt umut değil, mesafenin kapanmayacağını kabul etmek.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Tenüme ayru irer cânuma aynı sitemün

   Tîg-i hûn-rîz-i cefâ-pîşeden ayrudur bu

   1Sitemin tenime ayrı, canıma aynı biçimde işler;

   2bu, kan döken o cefa alışkanı kılıçtan farklıdır.

   İnce bir ayrım yapılıyor: sıradan kılıç bedeni yarar, sevgilinin sitemi hem bedene hem cana işler ve ikisine farklı davranır. Acının tarifi tıbbî bir kesinlik kazanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gözümün penceresin yapmağa hükm eyledi şer'

   Ki nlgârun harem-i hüsnine karşudur bu

   1Şeriat gözümün penceresinin yapılmasına hükmetti;

   2çünkü bu pencere sevgilinin güzellik haremine bakar.

   Hukuk dili beklenmedik bir mecaza dönüşüyor: göz, sevgilinin güzellik haremine bakan bir pencere olarak kuruluyor. Kaynaktaki “nlgârun” biçimi sevgili yönünde okunuyor; beyit pencerenin kapatıldığını değil, yapılmasına hükmedildiğini söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yine sihr itdi Necâtî nice söz nice gazel

   Leb-i dil-ber sıfatında bir içim sudur bu

   1Necâtî yine büyü yaptı — ne söz, ne gazel!

   2Sevgilinin dudağı gibi bir içim sudur bu.

   Mahlas beytinde redif son kez işaret ediyor ve bu kez gösterdiği şey gazelin kendisi. İlk beyitte tanımlanamayan sevgilinin saçı, son beyitte tanımlanabilen bir şeye dönüşüyor: şairin sözü. “Bir içim su” hem sadelik hem güzellik iddiası.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle