Nigâh-ı Mesti Âfet Gamze-i Nâ-mihribân Âfet

Sevgilinin bakışı, yürüyüşü, dansı ve suskunluğu art arda âfet diye nitelenir; âşık bu tehlikeli güzellik karşısında sırrını açmaması için uyarılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nigâh-ı mesti âfet gamze-i nâ-mihribân âfet

   Ser-â-pâ hüsn-i âlem-sûz ile ol nev-civân âfet

   1Sarhoş bakışı âfet, acımasız yan bakışı âfet;

   2baştan ayağa dünyayı yakan güzelliğiyle o genç âfettir.

   İlk beyit “âfet” tekrarını gazelin ritmik omurgası yapar. Bakıştan bütün bedene yayılan tehlike, güzelliği seyredilen bir nitelik değil dünyayı yakan etkin güç olarak sunar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ne âfet cân-şikâr-ı âşıkân kim raksa gider gice

   Ten âfet şîve âfet her hırâm-ı cân-sitân âfet

   1Gece dansa giden, âşıkların canını avlayan nasıl bir âfettir!

   2Bedeni âfet, cilvesi âfet, can alan her salınışı âfet.

   Dans sahnesinde beden, cilve ve yürüyüş ayrı ayrı can avlar. “Cân-şikâr” ile “cân-sitân” sözleri sevgilinin hareketini avcılık ve öldürücü çekim arasında gerer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nice tâkat getürsüñ ehl-i aşka ol şîve vü nâza

   Tegâfül âfet ü reftâr âfet hep yaman âfet

   1Aşk ehli o cilveye ve naza nasıl dayanabilsin?

   2Görmezden gelişi âfet, yürüyüşü âfet; hepsi korkunç âfet.

   Üçüncü beyit âşığın dayanma ihtimalini soru biçiminde reddeder. Tegafül ve yürüyüşün aynı redifte birleşmesi, ilgisizlikle görünür hareketi eşit derecede yaralayıcı yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Aceb mi âfet olsa şöhreti ol çeşm-i câdûnuñ

   Virir her bir nigâh-ı hışmına sad nakd-i cân âfet

   1O büyücü gözün ünü âfet olsa şaşılır mı?

   2Her öfkeli bakışına yüz canlık peşin bedel verilir.

   Büyücü gözün ünü, her öfkeli bakışa ödenen yüz canla ölçülür. “Nakd-i cân” canı peşin para gibi sunarak aşk ekonomisinin aşırı bedelini somutlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sakın ol şûha küstâhâne Fâzıl keşf-i râz itme

   O câdû gamzeler âfet o çeşm-i bî-amân âfet

   1Ey Fâzıl, sakın o güzele küstahça sırrını açma;

   2o büyücü yan bakışlar âfet, o amansız göz âfet.

   Makta, âşığa sırrını açmama öğüdü verir. Önceki beyitlerdeki âfetler burada iletişimin tehlikesine dönüşür: amansız göz karşısında itiraf bile güvenli değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle