Nişân-ı kavs-i Rüstem’den beter ol dilberüñ kaşı

Sevgilinin kaşını Rüstem'in yayından, gamzesini hedefini bulan oktan üstün tutan gazel; aklı meclisten çıkarıp aşk mektebinde Kays ile ders görür, bükülmüş bedenden ah okları fırlatır ve Muhibbî'nin şiiri bülbülce okunduğunda hâl ehlinin alkışına bağlanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nişân-ı kavs-i Rüstem’den beter ol dilberüñ kaşı

   Hadeng-i gamzesin atsa gelür bir yirlere başı

   1O güzelin kaşı, Rüstem'in yayının nişanından daha güçlüdür;

   2gamzesinin okunu atsa ucu mutlaka bir hedefe varır.

   Sevgilinin kavisli kaşı destan kahramanı Rüstem'in yayıyla ölçülür ve onu aşar; bakışın gamze oku da hedefsiz kalmaz. Kaş yayı ile bakış oku aynı yüzde birleşerek güzelliği şaşmaz bir savaş silahına dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ciger hûnını nûş eyle dilâ çeşmüñ kabagından

   Sakın yol virmegil ‘akla olur ol meclise nâşî

   1Ey gönül, gözünün kadehinden ciğer kanını iç;

   2sakın akla yol verme, o bu mecliste yabancı kalır.

   Göz kapağı kadehe, acıyla kanayan ciğer de içkiye dönüşür; gönül kendi ıstırabını içmeye çağrılır. Akıl bu kanlı aşk meclisinin nâşîsi, yani usulünü bilmeyen acemisidir; bu yüzden kapıda tutulması istenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Varaldan mekteb-i ‘ışka açup mihnet kitâbından

   Mahabbet fennin ögrendüm olup Kays’uñ sabakdaşı

   1Aşk mektebine varıp mihnet kitabını açtığımdan beri,

   2Kays'ın sınıf arkadaşı olup sevgi ilmini öğrendim.

   Aşk bir okul, çekilen mihnet onun ders kitabı ve muhabbet öğrenilen bir fen olur. Âşığın Kays'la aynı derse oturması, yaşadığı acıyı Mecnun'un efsanevi eğitimine bağlar; bilgi burada ıstıraptan geçerek kazanılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İdüp âh okların pertâb yine kaddüm kemânından

   Geçüp Mecnûn’ı hoş dikdüm belâ sahrâsına taşı

   1Bedenimin yayından âh oklarını yine fırlatıp,

   2Mecnun'u geçtim; belâ çölüne taşı güzelce diktim.

   Acıyla eğilmiş beden âşığın yayı, oradan fırlayan âhlar da oklarıdır. İkinci dize Mecnun'u geride bırakma iddiasını taşı doğrudan belâ sahrâsına dikme hareketiyle somutlaştırır; böylece yaydan çıkan âh ile çölde yükselen taş aynı zorlu aşk yolunun iki izi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Muhibbî şi‘rüñi bülbül ser-âgâz itse gülşende

   İşidüp ehl-i hâl olan diye tahsîn ü şâbâşı

   1Muhibbî, bülbül gül bahçesinde şiirini söylemeye başlasa,

   2onu işiten hâl ehli 'aferin, bravo' der.

   Mahlas beyti şiiri bülbülün gülşendeki sesine teslim eder; böylece aşk macerası musikiye dönüşür. Alkış rastgele kalabalıktan değil ehl-i hâlden gelir: şiirin değerini, anlattığı aşk hâlini yaşamış olanlar tanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle