O tıfl-ı nevresîdem serbülend olsun da seyreyle

Şair yeni yetişen sevgilinin yücelmesini, dudağının yakut ve dilinin şeker olmasını ister; onun güzelliğinin Yakup gibi nice kişiyi ağlatacağını, Rüstemlerin dayanamayacağı güce erişeceğini ve mecliste Ömer’in sözünü sınayacağını hayal eder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   O tıfl-ı nevresîdem serbülend olsun da seyreyle

   Lebi lâ’lü dili nâlânı kand olsun da seyreyle

   1O yeni yetişen genç sevgilim başı yüce olsun da seyret;

   2dudağı yakut, inleyen dili şeker olsun da seyret.

   ‘Tıfl-ı nevresîdem’ burada akrabalık bildiren bir çocuk değil, yeni yetişen genç sevgili için kullanılan hitaptır. Serbülend olma dileği onun hem boyca yükselmesini hem itibar kazanmasını çağrıştırır; yakut dudak ile şeker dil de sevgilinin görünüşünü ve sözünü birlikte över.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ne canlar ağladır Ya’kub veş beyt-ül hazenlerde

   Cemâli tal’atı Yûsuf menend olsun da seyreyle

   1Hüzün evlerinde nice canı Yakup gibi ağlatır;

   2yüzü ve görünüşü Yusuf’a benzer olsun da seyret.

   Yakup’un Yusuf ayrılığıyla ağlaması, sevgili yüzünden hüzün evlerine düşecek canların ölçüsüdür. Aynı sevgili yüz ve talat bakımından Yusuf’a benzetilir; böylece bir kişi hem kaybın sebebi Yusuf hem de ağlayanların aradığı güzellik olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Getürmez değme Rüstem’ler anın yek darbına tâkat

   Hele bulsun kemâlini levend olsun da seyreyle

   1Sıradan Rüstemler onun tek vuruşuna dayanamaz;

   2hele olgunluğunu bulsun, levend olsun da seyret.

   Rüstem adı güç ölçüsü olarak çağrılır, fakat sevgilinin tek darbesi sıradan Rüstemleri bile aşar. Darbenin gerçek savaş eylemi mi bakışın mecazi vuruşu mu olduğu açılmaz; vurgu, kemale erdiğinde artacak karşı konulmaz kudrettedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bu gün gelse gerektir meclise ol şûh-i şîrinkâr

   Yine nâz ile gelsün ercemend olsun da seyreyle

   1O tatlı işli şuh bugün meclise gelecek;

   2yine nazla gelsin, değerli olsun da seyret.

   Sevgilinin bugün meclise geleceği beklentisi şiiri uzak gelecekten yakın sahneye getirir. ‘Şîrinkâr’ tatlı iş ve tavır sahibini, ‘ercemend’ ise değerli oluşu bildirir; nazlı geliş, meclisteki bütün bakışları ona çevirecektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Nice söyler imiş Âşık Ömer yanında güftârı

   Biraz makbûle geçsün dilpesend olsun da seyreyle

   1Âşık Ömer onun yanında nasıl söz söylermiş;

   2biraz kabul görsün, gönle hoş olsun da seyret.

   Kapanışta sınanan yalnız sevgilinin güzelliği değil, onun yanında Âşık Ömer’in söz söyleme yeteneğidir. Güftârın makbule geçip gönle hoş gelmesi dilenir; şair, beğeni makamını sevgilinin ve meclisin hükmüne bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle