O yârın dîde-i mahmûru mest olsun da seyreyle

Şair sevgilinin mahmur gözünün sarhoş edici etkisini, âşıkların evlerini yıkıp gönüllerini kırmasını ve rakiplerin alçalmasını ister; iki basılı eksikliği tamamlamaz, sonunda Ömer’in sevgiliyle konuşabilmek için mecliste bir oturma yeri bulmasını diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   O yârın dîde-i mahmûru mest olsun da seyreyle

   Gören bîçâreler mest-i Elest olsun da seyreyle

   1O sevgilinin mahmur gözü sarhoş olsun da seyret;

   2onu gören biçareler Elest sarhoşu olsun da seyret.

   Mahmur gözün kendisi mest olurken onu görenler Elest meclisinin sarhoşlarına dönüşür. Bu sarhoşluk gerçek içkiyle sınırlı değildir; ezelî sözleşme çağrışımı, bakışın etkisini insanın varlık öncesi bağlılığına kadar genişletir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ne hâtırlar yıkup yaksa ... beyt-ı uşşâkı

   Hele mir’âta baksun bütperest olsun da seyreyle

   1Nice gönülleri yıkıp âşıkların ... evini yaksa

   2hele aynaya baksın, putperest olsun da seyret.

   Sevgilinin nice gönlü yıkması ile âşıkların evini yakması aynı tahrip çizgisindedir, fakat basılı üç nokta ev tamlamasının kayıp bölümünü saklar. Aynaya bakan sevgilinin kendi suretine tutulup ‘putperest’ olması, narsisistik övgüyü dinsel mecazla büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Eğerçi yüz verüp başa çıkarmış kâkülün ammâ

   Dil-i uşşâka bir dest-i ... olsun da seyreyle

   1Gerçi kâkülüne yüz verip onu başa çıkarmış ama

   2âşıkların gönlüne bir ... eli olsun da seyret.

   Kâkülün başa çıkarılması hem saçın yüzdeki ayrıcalığını hem de fazla yüz bulup üstünlük kurmasını düşündürür. İkinci dizedeki eksik sözcük, elin gönülde ne yaptığına ilişkin fiili belirsiz bırakır; günümüz Türkçesi kesme, vurma ya da yardım etme tahmini üretmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bilinsin âşıkın kadri ne mikdâr ise yanında

   Rakîb-ı nâsezâlar hâke pest olsun da seyreyle

   1Âşığın onun yanındaki değerinin ne kadar olduğu bilinsin;

   2uygunsuz rakipler toprağa serilip alçalsın da seyret.

   Sevgilinin yanında âşığın gerçek değerinin açığa çıkması istenir; ölçü dışarıdaki kalabalığa değil onun hükmüne bağlıdır. Uygunsuz rakiplerin toprağa serilip alçalması, değer karşılaştırmasını bedensel bir yükseklik ve düşüş sahnesine çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ne tozlar koparırlar başına dildârın âşıklar

   Gönüller kâsesi bir kez şikest olsun da seyreyle

   1Âşıklar sevgilinin başında ne tozlar koparır;

   2gönüller kâsesi bir kez kırılsın da seyret.

   Âşıkların dildarın başında toz koparması kalabalık, yarış ve kargaşayı görünür kılar. Gönül kâsesinin kırılması bu hareketin duygusal sonucudur; ‘bir kez’ sözü kırılmanın eşiğini vurgular, fakat kimin gönlünün kırıldığı tek kişiye daraltılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ne sözler söyler imiş sevdiği dildâr ile bir dem

   Ömer mecliste bir cây-i nişest olsun da seyreyle

   1Sevdiği güzel ile bir an içinde ne sözler söylermiş;

   2Ömer mecliste bir oturma yeri bulsun da seyret.

   Son birim sevgiliyle kurulacak konuşmayı gelecekteki meclis yerine bağlar. Ömer’in ‘cây-i nişest’ bulması yalnız oturacak fiziksel bir nokta değil, sözünün duyulacağı kabul konumudur; şiir, konuşmanın içeriğini uydurmadan bu imkânı bekler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle