Ol dilber-i mümtâz konuşmaz bizim ile

Şair seçkin fakat merhameti az sevgilinin kendisiyle konuşmamasından yakınır; rakibin etkisinden şüphelenir, dert ve içkiyle yere düştüğünü anlatır, sevgilinin hâlini bildiği hâlde yaklaşmadığını ve yabancılarla sırdaş olurken Ömer’e garaz taşıdığını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ol dilber-i mümtâz konuşmaz bizim ile

   Ol merhameti az konuşmaz bizim ile

   1O seçkin güzel bizimle konuşmaz;

   2o merhameti az olan bizimle konuşmaz.

   ‘Mümtaz’ sevgiliyi başkalarından üstün ayırırken ‘merhameti az’ bu üstünlüğün âşığa sıcaklık getirmediğini söyler. Aynı redif iki dizede yinelenir ve sorun tek seferlik sessizlik değil, sürekli bir iletişim reddi olarak yerleşir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bilmem acebâ fi’line uydu mu rakîbin

   Hiç semte yanaşmaz konuşmaz bizim ile

   1Bilmem, acaba rakibin davranışına mı uydu?

   2Hiçbir yana yaklaşmaz, bizimle konuşmaz.

   Âşık konuşmamanın nedenini bilmez; yalnız sevgilinin rakibin fiiline uymuş olabileceğini sorar. Bu şüphe kanıtlanmış bir iş birliği değildir. Hiçbir semte yanaşmama sözü, uzaklığın konuşandan çevresindeki her yöne genişlediğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Derd ile mey âşâm olup ayaklara düştüm

   Ol serv-i serefrâz konuşmaz bizim ile

   1Dertle şarap içen biri olup ayaklara düştüm;

   2o başı yüce servi bizimle konuşmaz.

   Dert ile içki birleşince konuşan kişi ayakta duramayıp ayaklar altına düşer. Buna karşılık sevgili ‘serv-i serefrâz’, yani başı dik ve yüksek servi olarak kalır; alçalan âşık ile yükselen sevgili arasındaki beden farkı toplumsal uzaklığı büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Anlar bilir âşüfteliğim yanıma gelmez

   Mevlâdan utanmaz konuşmaz bizim ile

   1Perişanlığımı anlar, bilir; yanıma gelmez;

   2Mevlâ’dan utanmaz, bizimle konuşmaz.

   Sevgilinin bilgisizliği mazeret olamaz; âşığın âşüfteliğini anlayıp bildiği hâlde yanına gelmez. Mevlâ’dan utanmamak suçlaması, bu bilinçli uzaklığı yalnız duygusal değil ahlaki bir sitem düzeyine taşır, fakat ilahi ceza sonucu eklemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Âşık Ömer’e göz göre bildim garazı var

   Ağyâr ile hemrâz konuşmaz bizim ile

   1Âşık Ömer’e göz göre göre garazı olduğunu anladım;

   2yabancılarla sırdaştır, bizimle konuşmaz.

   Mahlaslı kapanış, garazı artık şüphe değil Ömer’in göz önünde fark ettiği tavır olarak sunar. Sevgili ağyarla hemrâz olurken âşıkla konuşmaz; sır paylaşma ile suskunluk karşıtlığı, dışarıdakilere verilen yakınlığın acısını keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle