Olmayaydum ‘âleme ‘aşkuñla rüsvâ kâşkî

Her beyitte ‘kâşkî’ ile geriye dönük bir dilek kuran gazel; aşkın halka açılmasından, derdin zahide anlatılmasından ve geçici dünya malına bağlanmaktan yakınır; kadehin kavgasız barış getirmesini diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Olmayaydum ‘âleme ‘aşkuñla rüsvâ kâşkî

   Gülmeyeydi hâlüme hecrüñde a‘dâ kâşkî

   1Keşke aşkınla bütün dünyaya rezil olmasaydım;

   2keşke ayrılığında düşmanlar hâlime gülmeseydi.

   Âşık, sevgilinin aşkıyla dünyaya rezil olmamayı ve ayrılıkta düşmanların hâline gülmemesini diler. ‘Kâşkî’ gerçekleşmiş sonucu geri alamayan pişmanlığı taşır. Aşkın özel sırrı kamusal teşhire dönüşmüş, acıya bir de başkalarının alayı eklenmiştir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Zâhide ‘aşkuñ gamın hem-hâl sandum söyledüm

   Kılmayaydum derdümi bî-derde ifşâ kâşkî

   1Aşkının gamını zahide, hâlimden anlar sandığım için söyledim;

   2keşke derdimi dertsiz kişiye açmasaydım.

   Şair zahidi kendi hâlini paylaşan biri sanıp aşk gamını anlatmıştır; şimdi derdini dertsiz kişiye açtığına pişmandır. Yanlış ‘hem-hâl’ varsayımı sırdaşlık ölçüsünü ortaya çıkarır. Duyguyu yaşamayan kişi onu güvenle taşıyamaz, dolayısıyla ifşa yalnız konuşanın hatası olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bend-i zülfüñden ne mihnet çekdügin bilsen göñül

   Başuña kâkül gibi düşse bu sevdâ kâşkî

   1Ey gönül, saçının bağı yüzünden ne sıkıntı çektiğini bilsen;

   2keşke bu sevda kâkül gibi başına düşse.

   Gönül sevgilinin saç bağı yüzünden çektiği mihneti bilmelidir; bu sevdanın kâkül gibi başına düşmesi dilenir. Saç hem bağlayan zincir hem başa düşen kıvrımdır. Söz oyunu, gönlün dışarıdan öğütle değil aynı esareti bizzat yaşayarak bilgi edinmesini ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gam çeken mâl ü metâ‘-ı dehr-i bî-bünyâd içün

   Neydügin bilse me’âl-i hâl-i dünyâ kâşkî

   1Temelsiz dünyanın malı ve eşyası için kaygılanan kişi

   2keşke dünya hâlinin sonunun ne olduğunu bilse.

   Temelsiz dünyanın malı için kaygılanan kişi, dünya hâlinin sonucunu bilseydi bu kadar bağlanmazdı. ‘Meâl’ yalnız anlamı değil varılacak sonu bildirir. Beyit, servetin varlığını inkâr etmez; kalıcı sanılan mülkün dayanıksız temelini görmeyen endişeyi eleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Aşk ile ser-mest olan bilmez dü ‘âlemden haber

   Aña hergiz olmasa dünyâ vü ‘ukbâ kâşkî

   1Aşkla sarhoş olan iki âlemden de haber almaz;

   2keşke onun için ne dünya ne de ahiret olsaydı.

   Aşkla sarhoş olan kişi iki âlemden de haber almaz; onun için ne dünya ne ahiret bulunması dilenir. Bu, teolojik bir inkâr değil aşk sarhoşluğunun bütün karşılık hesaplarını sildiği tarihsel şiir mübalağasıdır. Âşık ödül ve mülk ufuklarının ikisine de yabancılaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Câm-ı ‘aşkuñ cür‘asın kılsañ bu bezm ehline feyz

   Sulha müncer olsa bu bîhûde gavgâ kâşkî

   1Aşk kadehinin son yudumunu bu meclis halkına bereket kılsaydın;

   2keşke bu boş kavga barışla sonuçlansaydı.

   Aşk kadehinin son yudumu meclis halkına bereket olarak dağıtılsa, boş kavganın barışla sonuçlanması umulur. Cür‘a küçük bir artıkken topluluğu dönüştüren feyze çevrilir. Gazel kişisel pişmanlıktan ortak uzlaşma dileğine açılır ve içkinin paylaşım işlevini öne çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Mahrem-i esrâr-ı ma‘nâ hem-zebân-ı hâl yok

   ‘Aşk sırrın kılmasañ Bâkî hüveydâ kâşkî

   1Anlam sırlarına sırdaş, hâlin dilinden anlayan kimse yok;

   2ey Bâkî, keşke aşk sırrını açığa vurmasaydın.

   Anlam sırlarına mahrem ve hâlin dilini anlayan kimse bulunmadığı için Bâkî aşk sırrını açıklamamış olmayı diler. Makta önceki sırdaşlık hatasını genelleştirir: uygun muhatap yoksa söz hakikati korumaz. Şair kendi şiir söyleyişini de ifşa tehlikesi bakımından sorgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle