Sâkî zamân-ı ‘ayş-ı mey-i hoş-güvârdur

İlkbaharı şarap, koku ve gezinti mevsimi olarak karşılayan gazel, fırsatın gül devri kadar geçici olduğunu hatırlatır; aşk rüzgârı gönül kayığını gam denizinden kıyıya çıkarır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sâkî zamân-ı ‘ayş-ı mey-i hoş-güvârdur

   Bir kaç piyâle nûş idelüm nev-bahârdur

   1Ey saki, hoş içimli şarapla eğlenmenin zamanıdır;

   2birkaç kadeh içelim, çünkü ilkbahardır.

   Hoş içimli şarapla eğlenmenin zamanı ilkbahardır; saki birkaç kadeh sunmalıdır. Mevsim emir kipini haklı çıkarır. Baharın kısa süresi, meclisi keyfî bir taşkınlıktan çıkarıp zamanında değerlendirilmesi gereken geçici fırsata dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bûy-ı nesîm ü reng-i gül ü revnak-ı bahâr

   Âsâr-ı fazl u rahmet-i Perverdgârdur

   1Rüzgârın kokusu, gülün rengi ve baharın parlaklığı,

   2Yaratıcı’nın lütuf ve rahmetinin izleridir.

   Rüzgârın kokusu, gülün rengi ve baharın parlaklığı Yaratıcı'nın lütuf ve rahmetinin izleridir. Duyusal zevk dinî anlamdan ayrılmaz. Doğaya bakmak, güzelliği kendi başına tüketmek değil onun kaynağını rahmet işareti olarak kavramaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gâfil geçürme fursatı kim bâg-ı ‘âlemüñ

   Gül devri gibi devleti nâ-pâydârdur

   1Fırsatı dalgınlıkla geçirme; çünkü dünya bahçesinin mutluluğu,

   2gül mevsimi gibi kalıcı değildir.

   Dünya bahçesinin mutluluğu gül mevsimi gibi kalıcı değildir; bu yüzden fırsat gafletle geçirilmemelidir. Fanilik zevki yasaklayan değil ertelemeyi anlamsızlaştıran gerekçe olur. Gülün kısa açılışı, insan talihinin de benzer hızla sona ereceğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Eyyâm-ı zühd ü mevsim-i zerk u riyâ degül

   Hengâm-ı ‘ayş u ‘işret ü geşt ü güzârdur

   1Bu, zahitlik günleri ve ikiyüzlülük mevsimi değildir;

   2zevk, eğlence, içki meclisi ve gezinti zamanıdır.

   Bu zaman zühd ve gösterişçi riyanın değil, zevk, eğlence, içki ve gezintinin mevsimidir. Gazel inancı değil ikiyüzlüğü hedef alır. Baharın açıklığına uygun davranış, iç arzuyu saklayan dış dindarlık yerine neşeyi riyasızca yaşamaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Zâyi‘ geçürme ‘ömri bu dem künc-i gamda kim

   Menzil kenâr-ı bâg u leb-i cûybârdur

   1Şimdi ömrü gam köşesinde boşa geçirme;

   2varılacak yer bahçe kıyısı ve dere kenarıdır.

   Ömür gam köşesinde boşa geçirilmemelidir; varılacak yer bahçe ve dere kıyısıdır. Kapalı köşeden açık su kenarına hareket, ruh hâlinin değişimini mekânla anlatır. İnsan baharı seyretmek için kederin durağanlığından fiziksel olarak çıkmalıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Dil zevrakını lücce-i gamdan hevâ-yı ‘aşk

   Elbette bir kenâra atar rûzgârdur

   1Aşk rüzgârı, gönül kayığını gam denizinden

   2elbette bir kıyıya atacak bir rüzgârdır.

   Aşk rüzgârı gönül kayığını gam denizinden mutlaka bir kıyıya atar. Rüzgâr denetimli bir kaptan değil, sert ama kurtarıcı kuvvettir. ‘Rüzgâr’ hem zamanı hem esintiyi çağrıştırır; değişen talih, kederde sonsuza dek kalınmayacağı umudunu taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bâkî nihâl-i ma‘rifetüñ mîve-i teri

   ‘Ârif katında bir gazel-i âbdârdur

   1Ey Bâkî, bilgi fidanının taze meyvesi,

   2bilge kişinin gözünde akıcı ve parlak bir gazeldir.

   Bâkî'nin gazeli bilgi fidanının taze meyvesi ve bilge gözünde akıcı, parlak eserdir. Bahar boyunca işlenen bitki ve su imgeleri şiirin kendisine döner. Makta gazeli mevsimlik eğlencenin kaydı olmaktan çıkarıp marifetten beslenen, tazeliğini biçimsel canlılığında koruyan ürün sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle