Şöyle olmuş câm-ı ‘aşk-ı yârdan mest ü harâb

Güneşin aşk kadehiyle sarhoş oluşundan miskin sevgilinin ayak toprağına kapanmasına uzanan gazel, şarap ve kebabı kanlı suç ortakları gibi gösterip padişah eşiğinde son bulur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şöyle olmuş câm-ı ‘aşk-ı yârdan mest ü harâb

   Kendüsin dîvârdan dîvâra urmış âfitâb

   1Güneş, sevgilinin aşk kadehinden öylesine sarhoş ve harap olmuş ki,

   2kendisini duvardan duvara vurmuş.

   Güneş, sevgilinin aşk kadehinden sarhoş olup kendisini duvardan duvara vuran meyhane düşkünü gibi gösterilir. Gökyüzündeki hareket, yeryüzündeki sarhoş sendelemesine çevrilir; sevgilinin aşkı kozmik varlığı bile dengesiz bırakacak güçtedir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nâfe kıldı zülf-i müşgînüñ görüp ser-ber-zemîn

   Ayaguñ topragına miskînlik itdi müşg-i nâb

   1Misk kesesi, misk kokulu saçını görünce başını yere koydu;

   2saf misk, ayağının toprağı önünde yoksulluğunu kabul etti.

   Misk kesesi, sevgilinin misk kokulu saçını görünce başını yere koyar; saf misk de ayağının toprağı önünde yoksulluğunu kabul eder. Koku maddesi kendi değerini kaybedip hem saça hem ayak toprağına boyun eğer; övgü üstünlük yarışıyla kurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tokınupdur bâde-i gülgûna çeşm-i rûzgâr

   Sâgar üzre sanmañuz peydâ olur yir yir habâb

   1Zamanın gözü gül renkli şaraba dokunmuştur;

   2kadehin üstünde yer yer görünenleri kabarcık sanmayın.

   Kadehin üzerindeki kabarcıklar, zamanın gözünün gül renkli şaraba dokunmasının izi diye yorumlanır. Şair görünen hababı doğal olay olarak kabul etmemeyi ister; şarap yüzeyi, feleğin bakışının temas ettiği canlı bir görüntü alanı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şahne-i devrân n’ola çekse çevürse dem-be-dem

   İki kanludur añılmış bâde-i nâb u kebâb

   1Zamanın zabıtası onu durmadan çekip çevirse şaşılır mı?

   2Saf şarap ile kebap iki kanlı suçlu diye anılmıştır.

   Zamanın zabıtasının durmadan çekip çevirmesi, şarap ve kebabı ‘iki kanlı’ suçlu sayan mizahi söz oyununa bağlanır. Kırmızı renk kanı, meclis yiyeceği suç ortağını çağrıştırır; gündelik meyhane sahnesi adli kovalamacaya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Derd-i ‘aşkuñ ‘âşık-ı miskîni âhir öldürür

   Mestlik pâyâne yitse irişür elbette hvâb

   1Aşkının derdi sonunda zavallı âşığı öldürür;

   2sarhoşluk sona erince elbette uyku gelir.

   Aşk derdi sonunda zavallı âşığı öldürür; sarhoşluk sona erdiğinde uykunun gelmesi bu ölümü meclis dilinde karşılar. Uyku ile ölüm arasındaki benzerlik, aşk sarhoşluğunu geçici zevkten kaçınılmaz karanlık sona uzatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bâkîye senden ferâgat virdi ey gerdûn-ı dûn

   Südde-i devlet-me’âb-ı pâdişâh-ı kâm-yâb

   1Ey alçak gök, Bâkî’ye senden vazgeçme gücü veren,

   2bahtiyar padişahın devletli eşiğidir.

   Bâkî'ye alçak felekten vazgeçme gücünü bahtiyar padişahın devletli eşiği verir. Makta, gazelin kozmik ve meyhanevi dünyasından hami kapısına geçer; dünya talihine bağımlılığın yerine siyasi koruma ve yakınlık konur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle