Ölürüm gayret ile, nadana yoktur minnetim

Şair dünya çıkarı için cahile boyun eğmeyeceğini, söz söylediğinde dilinden cevherler saçıldığını bildirir. Sevgiliye kavuşmayı tek değerli mal sayar ve güzelliği Yusuf’la karşılaştırır. Son bölümde dünyadan soyunup derviş abasına girmek, ömrü iyi amelle geçirmek ve yalnız kendisini yoktan var edene minnet duymak ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ölürüm gayret ile nâdâna yoktur minnetim

   Dünye içün kimseye bir dane yoktur minnetim

   1Onurum uğruna ölürüm; cahile hiçbir minnetim yoktur.

   2Dünya çıkarı için hiç kimseye zerre kadar minnet duymam.

   Gayret burada kıskançlıktan çok onur ve haysiyet anlamı taşır. Cahile boyun eğmemek, dünya menfaati için insana el açmamakla tamamlanır; âşık yoksunluğu, yanlış kişiye minnet etmekten daha hafif sayar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nutka gelince lisânım dürlü cevherler saçar

   Çün cevâhir kânıyım mercâna yoktur minnetim

   1Konuşmaya başlayınca dilim türlü cevherler saçar.

   2Ben cevher madeniyim; mercana ihtiyacım yoktur.

   Dil cevher saçan bir madene benzetilir. Mercana ihtiyaç duymamak, şairin söz değerini dışarıdan alınan süsle ölçmediğini gösterir; özgüven, maddi servet yerine şiir üretme gücüne dayanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bülbül-i şûrîdeyiz biz her seherde yâr ile

   Bu cihan halkı efendim her biri bir yâr ile

   1Biz coşkun bülbülleriz; her sabah sevgiliyleyiz.

   2Bu dünya halkının her biri bir yoldaşla birliktedir.

   Bülbül kimliği sevgiliyle her sabah yenilenen coşkuyu anlatır. Dünya halkının herkesçe bir yâre bağlanması, bireysel aşkı genel insan hâline taşır; yine de konuşanın tek malı sevgiliye kavuşma umududur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gayrı metâ bize olmaz vuslatı dildâr ile

   Ben metâım yükledim kervâna yoktur minnetim

   1Sevgiliye kavuşmanın dışında hiçbir mal bize yaramaz.

   2Malımı kervana yükledim; kimseye minnetim yoktur.

   Kervan ve meta dili, dünyevi alışverişi aşk hesabına çevirir. Başka mal işe yaramadığı için yüklenip gönderilir; minnet etmeme ilkesi, sahip olunanı azaltarak bağımsız kalma kararıyla somutlaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kuşça cânım îd-i vaslın kuludur kurbânıdır

   El yanağında zülüfler kâkülün reyhânıdır

   1Kuş kadar hafif canım kavuşma bayramının kulu ve kurbanıdır.

   2Yanağın yanında saçlar, kâkülün hoş kokulu fesleğenidir.

   Can kuşa benzetilerek hafifletilir ve kavuşma bayramına kurban edilir. Saç ile kâkülün fesleğen kokusu, ölüm ve kurban dilinin sertliğini sevgilinin yüzü çevresindeki canlı güzellikle dengeler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bir efendim var benim kim cümlenin sultânıdır

   Mısr içinde Yûsuf-i Ken’ân’a yoktur minnetim

   1Benim öyle bir efendim var ki herkesin sultanıdır.

   2Mısır’daki Kenanlı Yusuf’a bile ihtiyacım yoktur.

   Sevgili herkesin sultanı sayılınca Yusuf’un dillere destan güzelliği bile ikinci plana düşer. Karşılaştırma tarihsel bir kişiyi küçültmekten çok, âşığın gözünde kendi sevgilisinin bütün ölçüleri aşmasını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Der ki gerekmez Ömer kim bu fenâ dünyâ bana

   Soyunup derviş misâli giyeyim köhne abâ

   1Ömer der ki: Bu geçici dünya bana gerekmez.

   2Soyunup derviş gibi eski bir aba giymek isterim.

   Mahlas beyti dünyadan çekilişi derviş kıyafetiyle görünür kılar. Eski aba, gösterişsiz yaşama ve gönüllü yoksulluğa işaret eder; dünya malından vazgeçiş şiirin başındaki kimseye minnet etmeme tavrını derinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Dünyede bir amel işle gitmesün ömrün hebâ

   Beni yoktan var edenden gayre yoktur minnetim

   1Dünyada iyi bir iş yap da ömrün boşa gitmesin.

   2Beni yoktan var edenden başkasına minnetim yoktur.

   Kapanış, ömrün boşa gitmemesi için iyi amel ister. Minnetin yalnız yaratıcıya yöneltilmesi ahlaki bağımsızlığın son ölçüsüdür; insana boyun eğmeyen özne, varlığının kaynağını Tanrı’da kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle