Öyle ser-mestem ki idrâk etmezem dünyâ nedir
Sarhoşluğu bir kimlik kaybına, bilgiyi de âriflik ölçüsü olmaktan çıkarıp bilmemeye çeviren; sonunda şairin kendi feryadını sorguya çektiği beş beyitlik gazel.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Öyle ser-mestem ki idrâk etmezem dünyâ nedir
Ben kimem sâki olan kimdir mey ü nedir
1Öyle sarhoşum ki dünyanın ne olduğunu kavrayamıyorum.
2Ben kimim, sâki olan kim, şarapla kadeh nedir?
- 2
Gerçi cânândan için isterem
Sorsa cânan bilmezem -ı nedir
1Çılgın gönlüm için sevgiliden bir dilek isterim.
2Sevgili sorsa, o gönlün ne istediğini söyleyemem.
Âşık bir şey ister, ama sevgili “ne istiyorsun” diye sorsa yanıtı yok. İsteğin kendisi bile artık şairin elinde değil; gönlü onun adına diliyor.
- 3
Vasldan çün âşıkı müstağnî eyler bir visal
Âşıka mâşukdan her dem bu istiğna nedür
1Bir kez kavuşmak âşığı yeniden kavuşma isteğinden kurtarır.
2Öyleyse sevgilinin her an sürdürdüğü bu uzak duruş nedir?
Tek bir buluşma bütün ısrarı bitirecekken sevgili onu vermiyor. Fuzûlî pazarlığı tersine çeviriyor: Naz sürsün diye kavuşma esirgeniyor, yani uzaklık sevgilinin işine geliyor.
- 4
Hikmet-i dünya vü mâfiha bilen degül
oldur bilmeye dünya vü mâfiha nedür
1Dünyanın ve içindekilerin sırrını bilen kişi ârif değildir.
2Ârif, dünyanın ve içindekilerin ne olduğunu bilmeyendir.
Bilgiyi erdem sayan geleneğe açık bir itiraz: Ârif olmanın şartı öğrenmek değil, bilmemek. Beyit ilk beyitteki “idrâk etmezem”i felsefî bir tercihe dönüştürüyor.
- 5
Âh u feryâdun Fuzûlî incidübdür âlemi
Ger belâ-yı ışk ile hoşnûd isen gavga nedür
1Fuzûlî, âhın ve feryadın bütün âlemi rahatsız etti.
2Aşkın belasından memnunsan bu gürültü nedir?
Şair kendini kendi sözüyle sıkıştırıyor: Acıdan hoşnutsan neden bağırıyorsun? Makta beyti şikâyet hakkını elinden alarak gazeli bir çelişkinin ortasında bırakıyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak’taki 171025 numaralı sürüm esas alındı. Sayfa redifi ilk iki beyitte “nedir”, sonraki üçünde “nedür” yazıyor; kaynaktaki yazım korundu, son dizedeki fazla noktalama çıkarıldı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Sarhoşluk burada keyif değil, kimlik kaybı: şair içeni içilenden ayıramıyor. Beytin dört sorusu da cevap beklemez; kavrayışını yitiren biri, yitirdiğini kime soracağını da bilmez.