Öyle ser-mestem ki idrâk etmezem dünyâ nedir

Sarhoşluğu bir kimlik kaybına, bilgiyi de âriflik ölçüsü olmaktan çıkarıp bilmemeye çeviren; sonunda şairin kendi feryadını sorguya çektiği beş beyitlik gazel.

1. 1

   Öyle ser-mestem ki idrâk etmezem dünyâ nedir

   Ben kimem sâki olan kimdir mey ü sahbâ nedir

   Günümüz Türkçesi +

   1Öyle sarhoşum ki dünyanın ne olduğunu kavrayamıyorum.

   2Ben kimim, sâki olan kim, şarapla kadeh nedir?

   Beyit yorumu +

   Sarhoşluk burada keyif değil, kimlik kaybı: şair içeni içilenden ayıramıyor. Beytin dört sorusu da cevap beklemez; kavrayışını yitiren biri, yitirdiğini kime soracağını da bilmez.

2. 2

   Gerçi cânândan dil-i şeydâ için kâm isterem

   Sorsa cânan bilmezem kâm-ı dil-i şeydâ nedir

   Günümüz Türkçesi +

   1Çılgın gönlüm için sevgiliden bir dilek isterim.

   2Sevgili sorsa, o gönlün ne istediğini söyleyemem.

   Beyit yorumu +

   Âşık bir şey ister, ama sevgili “ne istiyorsun” diye sorsa yanıtı yok. İsteğin kendisi bile artık şairin elinde değil; gönlü onun adına diliyor.

3. 3

   Vasldan çün âşıkı müstağnî eyler bir visal

   Âşıka mâşukdan her dem bu istiğna nedür

   Günümüz Türkçesi +

   1Bir kez kavuşmak âşığı yeniden kavuşma isteğinden kurtarır.

   2Öyleyse sevgilinin her an sürdürdüğü bu uzak duruş nedir?

   Beyit yorumu +

   Tek bir buluşma bütün ısrarı bitirecekken sevgili onu vermiyor. Fuzûlî pazarlığı tersine çeviriyor: Naz sürsün diye kavuşma esirgeniyor, yani uzaklık sevgilinin işine geliyor.

4. 4

   Hikmet-i dünya vü mâfiha bilen ârif degül

   Ârif oldur bilmeye dünya vü mâfiha nedür

   Günümüz Türkçesi +

   1Dünyanın ve içindekilerin sırrını bilen kişi ârif değildir.

   2Ârif, dünyanın ve içindekilerin ne olduğunu bilmeyendir.

   Beyit yorumu +

   Bilgiyi erdem sayan geleneğe açık bir itiraz: Ârif olmanın şartı öğrenmek değil, bilmemek. Beyit ilk beyitteki “idrâk etmezem”i felsefî bir tercihe dönüştürüyor.

5. 5

   Âh u feryâdun Fuzûlî incidübdür âlemi

   Ger belâ-yı ışk ile hoşnûd isen gavga nedür

   Günümüz Türkçesi +

   1Fuzûlî, âhın ve feryadın bütün âlemi rahatsız etti.

   2Aşkın belasından memnunsan bu gürültü nedir?

   Beyit yorumu +

   Şair kendini kendi sözüyle sıkıştırıyor: Acıdan hoşnutsan neden bağırıyorsun? Makta beyti şikâyet hakkını elinden alarak gazeli bir çelişkinin ortasında bırakıyor.