Pā-būs-ı yāre açmış adeble dehānlar

Ayağı öpmeye açılmış ağızlarla başlayan gazel, yıkılacak merdivenler ve eteği karartan şamdanlarla makamın geçiciliğini işler; bayram ziyaretindeki terk edilmişlikle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Pā-būs-ı yāre açmış adeble dehānlar

   Her bir serāda yıḳılacaḳ nerdübānlar

   1Ağızlar edeple sevgilinin ayağını öpmeye açılmış;

   2her sarayda yıkılacak merdivenler vardır.

   Ağızların sevgilinin ayağını öpmek için edeple açılması bağlılığı gösterir; her saraydaki merdivenin yıkılacak olması ise yükseliş araçlarının geçiciliğini hatırlatır. Saygı görüntüsü kalıcı iktidar güvencesi değildir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Erbāb-ı ġayẓ gözlerini dikdi cismüme

   Gören ḳıyās ider ki çıḳardum çıbānlar

   1Öfke sahipleri gözlerini bedenime dikti;

   2gören, çıbanlar çıkardığımı sanır.

   Öfke sahiplerinin bakışları konuşanın bedenine öyle yoğun biçimde yönelir ki dışarıdan bakan bunu çıbanlar çıkmış sanır. Beyit, toplumsal düşmanlığı gerçek bir hastalık teşhisine çevirmeden bedende görünür bir baskı gibi kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Etbā‘ zįr-i pāyına itmez nāẓar kibār

   Çün tįre-nāk ider etegin şem ‘dānlar

   1Büyükler, kendi ayaklarının altındaki bağlılara bakmaz;

   2çünkü şamdanlar eteğini karartır.

   Büyüklerin ayakları altındaki bağlılara bakmaması hiyerarşik kayıtsızlığı gösterir. Şamdanın eteği karartması, aşağıda veya yakında bulunanın bıraktığı izi görünür kılar; neden bağı yalnız kaynak cümlesi kadar korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hep gūşumuzdadur o mehiñ va‘d-i vuṣlatı

   Yek-reng bir metā‘ile pürdür dükānlar

   1O ay yüzlünün kavuşma vaadi hep kulağımızdadır;

   2dükkânlar tek renk bir malla doludur.

   Ay yüzlünün kavuşma vaadi sürekli kulakta kalırken dükkânların tek renk malla dolması tekdüzeliği çağrıştırır. Özel bir vaat, kamusal alandaki birbirine benzeyen mallar arasında işitilmeyi sürdüren ayrı bir söz olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Tebrįk-i ‘ıyde gitdi ẕevi’l-iḳtidārlar

   Yüsrį-i zārı itdi fedā hep ḳalanlar

   1Güç sahipleri bayram tebriğine gitti;

   2geride kalanların hepsi inleyen Yüsrî'yi feda etti.

   Güç ve makam sahipleri bayram tebriğine giderken geride kalanlar inleyen Yüsrî'yi feda eder. Maktadaki dışlanma, bayramın toplu nezaket görüntüsüyle şairin yalnız bırakılması arasındaki keskin karşıtlığı tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle