Bâğ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz

Hikemî şiirin en bilinen örneği. Yedi beyit boyunca “görmüşüz” redifiyle bir tanıklık sıralanır: yükselen de düşer, mağrur olan da ayağa kapanır. Nâbî bunu bir öfkeyle değil, görmüş geçirmiş bir sükûnetle söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bâğ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz

   Biz neşâtın da gamın da rûzgârın görmüşüz

   1Dünya bahçesinin hem sonbaharını hem baharını gördük;

   2biz sevincin de kederin de zamanını gördük.

   Gazelin bütün iddiası ilk beyitte kurulur: konuşan kişi iki ucu da görmüştür. “Rûzgâr” burada hem rüzgâr hem zaman demek — Nâbî kelimeyi çift anlamıyla kullanarak “devrini gördük” diyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çok da mağrûr olma kim meyhâne-i ikbâlde

   Biz hezârân mest-i mağrûrun humârın görmüşüz

   1Fazla gururlanma; çünkü talih meyhanesinde

   2biz binlerce mağrur sarhoşun ayılma sancısını gördük.

   İkbal bir meyhaneye benzetiliyor: içeri girenler sarhoş olur, çıkanları humar bekler. Uyarının gücü, sonucu görmüş olmaktan geliyor — tehdit değil, tanıklık.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Top-ı âh-ı inkisâra pâydâr olmaz yine

   Kişver-i câhın nice sengîn-hisârın görmüşüz

   1Kırılmış bir gönlün âh topuna yine dayanamaz;

   2makam ülkesinin nice taş kalesini gördük.

   Âh, kuşatma topu olarak düşünülür. Makamın kalesi taştandır ama kırılmış bir kalbin âhı onu yıkar; beyit güç ilişkisini doğrudan bir tarihsel olaya bağlamadan kuşatma sahnesiyle tersine çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir hurûşiyle eder bin hâne-i ikbâli pest

   Ehl-i derdin seyl-i eşk-i inkisârın görmüşüz

   1Bir taşmasıyla bin talih hanesini yerle bir eder;

   2dert sahibinin kırgınlık gözyaşı selini gördük.

   Beyit ‘ehl-i derd’i, yani derdin dilini bilenleri öne çıkarır; onlara kaynakta bulunmayan bir mazlumiyet kimliği yüklemez. Âhın tesiri, dert sahibinin sözünün eriştiği yer üzerinden anlatılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir hadeng-i cân-güdâz-ı âhdır sermâyesi

   Biz bu meydânın nice çâbük-süvârın görmüşüz

   1Sermayesi can eriten bir âh okudur;

   2biz bu meydanın nice hızlı atlısını gördük.

   Son beyitte özne, gönlünde âh taşıyan kişidir. Bu âhın bir hedefe varması söylenir; konuşan kişinin toplumsal konumu hakkında kaynak dışı bir mağduriyet hükmü kurulmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bir gün eyler dest-beste pây-gâhı câygâh

   Bi-‘aded mağrûr-ı sadr-ı i’tibârın görmüşüz

   1Bir gün el bağlayıp ayakkabılığı oturma yeri yapar;

   2baş köşenin sayısız mağrurunu gördük.

   Osmanlı meclis düzeninde oturulan yer mevkiyi gösterirdi: sadr baş köşe, pâygâh kapı dibi. Beyit bu düzeni tersine çeviriyor — baş köşedeki bir gün kapı dibinde, el pençe divan duracak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kâse-i deryûzeye tebdîl olur câm-ı murâd

   Biz bu bezmin Nâbîyâ çok bâde-hârın görmüşüz

   1Murat kadehi dilenci çanağına dönüşür;

   2ey Nâbî, biz bu meclisin çok şarap içenini gördük.

   Mahlas beyti kadehi çanağa çeviriyor: aynı kap, iki uç. “Bu bezmin çok bâde-hârın görmüşüz” derken şair kendini de meclisin içine koyuyor — dışarıdan bakan biri değil, sofrada oturmuş biri konuşuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle