Bir kitâbe-i seng-i mezâr

Bir mezar taşı yazıtı ama ölüden tek söz etmiyor; baştan sona mezarı gezene sesleniyor. Gül, güzel, çiçek ve kuş bir günde yok olurken dünyaya yeni ayak basmış çocuk bin kederi ima ediyor. Sonuç dünyayı bırakmak değil, çalışmak oluyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey pîr-i cinân-perest gâfil!

   Züvvâr-ı safâ-pesend bî-dil!

   1Ey cennet sevdalısı gafil pîr!

   2Ey safadan hoşlanan gönülsüz ziyaretçi!

   Kitâbe ölüyü değil mezarı gezeni konuşturuyor; iki dize de ünlemle bitiyor, ikisi de sitem taşıyor. Cenneti sevene "gâfil", safa arayana "bî-dil" deniyor: âhirete dönen yüz de dünyaya dönen yüz de aynı beyitte azarlanıyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir verd-i şerer-nisâr-ı hoş-bû

   Bir duhter-i dil-rübâ-yı gül-rû

   1Kıvılcım saçan güzel kokulu bir gül,

   2gül yüzlü, gönül çelen bir kız,

   Fânîler dökümü iki güzellikle açılır: kıvılcım saçan hoş kokulu gül ve gül yüzlü, gönül çelen kız. ‘Bir… Bir…’ tekrarı görüntüleri yan yana sayar; yoğun tamlamalar her iki güzelliği de aynı geçicilik listesine yerleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ezhâr-ı ıtır-feşân-ı enver

   Evrâk-ı çemensitân-ı pür-fer

   1ışıl ışıl, ıtır saçan çiçekler,

   2parlaklık dolu çimenliğin yaprakları,

   Beyit tekilden çoğula geçiyor: gül gitti, ezhâr ile evrâk geldi. Kafiye çifti "enver" ile "pür-fer" aynı şeyi iki ayrı kökle söylüyor, ikisi de ışık demek. Şair yok olacakları sayarken sözcükleri parlaklıkla dolduruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mürgan-ı safâ-nisâr-ı gülşen

   Bir günde fenâ bulup giderken

   1gül bahçesinin safa saçan kuşları —

   2hepsi bir günde yok olup giderken,

   Liste kuşlarla kapanıyor, sonra sekizinci dize altı dizelik dökümü tek yüklemde topluyor: bir günde. "Safâ-nisâr" üçüncü dizedeki "şerer-nisâr"ı çağırıyor; dönen aynı ek gülü, çiçeği ve kuşu tek akıbete bağlıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir tıfl-ı kadem-nihâd-ı dünya

   Bin türlü keder ederken îmâ

   1dünyaya ayak basmış bir çocuk

   2bin türlü kederi ima ederken,

   Önceki gül, kız, çiçek, yaprak ve kuşların karşısına dünyaya yeni ayak basmış çocuk konur. Ancak çocuk yalnız sevinç değil, ‘bin türlü keder’i ima eden bir işarettir; dizelerin söylemediği bir doğum sahnesi yoruma eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Dünyaya vefâ tehî değil mi?

   Dünyada safâ elem- resândır

   Âlemde sa'y safâ-yı cândır

   1dünyaya bağlılık boş değil mi?

   2Dünyada safa acı getiricidir;

   3âlemde çalışmak canın safasıdır.

   Kapanış üç dizede iki hüküm kurar: dünyaya bağlılık boştur ve dünyadaki safa acı getirir; buna karşılık çalışmak canın safasıdır. Son dize, fânîlik dökümünü dünyadan kaçışla değil emekle sonuçlandırır; bunu yazar niyeti diye değil metnin açık karşıtlığı olarak okur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle