Gördüm

Şair dün gördüğü bir güzeli anlatır; yedişer dizelik beş bendin ilk ve son dizeleri aynı kafiyeyle çerçeve kurar. Ortadaki bentte yaklaşma cesareti gelir, sonunda güzel perde arkasına çekilince cihan bir yas cihanına döner.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dün yâr-ı safâ-fezâyı gördüm

   Bir mâili hoş câr içinde

   Gûyâ ki Venüs bihâr içinde

   Tenhâ duruyordu bir çemende

   Yer yer görünürdü gamlı hande

   Sevdâlar içinde bir dehende

   Bir böyle meh-i safâyı gördüm

   1Dün safa artıran yâri gördüm:

   2hoş akan bir su içinde eğilmiş,

   3sanki denizler içinde Venüs.

   4Bir çimenlikte tenha duruyordu;

   5yer yer gamlı bir gülüş görünürdü,

   6sevdalar içindeki bir ağızda.

   7Böyle bir safa ayı gördüm.

   İlk ve son dize ‘gördüm’ fiiliyle çerçeve kurar. Denizlerin içindeki Venüs benzetmesi ile gamlı gülüş aynı görüntüde birleşir; özel adın kullanımı şairin eğitimi veya dil bilgisine ilişkin dış biyografiyle açıklanmaz.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ezvâk hazîn hazîn gelirdi

   Lebrîz-i neş’at idi dudaklar

   Âteş saçıyordu gül yanaklar

   Âgûşuna zülfünü saçardı

   Gâhî de cemâlini açardı

   Gönlüm de o dilbere kaçardı

   Vicdânıma aşk serpilirdi

   1Zevkler hazin hazin gelirdi;

   2dudaklar neşeyle ağzına kadar doluydu,

   3gül yanaklar ateş saçıyordu.

   4Zülfünü kucağına saçardı,

   5ara sıra da yüzünü açardı;

   6gönlüm de o dilbere kaçardı.

   7Vicdanıma aşk serpilirdi.

   Bent kendisiyle çelişerek ilerliyor: zevkler hazin gelirken dudaklar neşeyle taşıyor. Ortadaki üç dizenin -ardı kafiyesi tek bir karşılaşmayı alışkanlığa çeviriyor; geniş zamanın hikâyesi sahneyi tekrara bağlıyor. Son dize “Yatıyor!”un serpilen safalarını çağırıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âgûşuna dek takarrüb ettim

   Agûşunu hâb-gâh ettim

   Simâsına bir nigâh ettim

   Rûyûnda safâ ıyân olurdu

   Ârızları gülsitân olurdu

   Reşk-âver-i hâverân olurdu

   Didâr-ı nigâra âh bittim

   1Kucağına kadar yaklaştım,

   2kucağını uyku yeri ettim,

   3yüzüne bir bakış attım.

   4Yüzünde safa açıkça görünürdü,

   5yanakları gül bahçesi olurdu,

   6doğu ülkelerini kıskandırırdı.

   7Ah, sevgilinin yüzüne bakmaktan bittim.

   Üç dize üst üste ‘ettim’ diyerek seyredeni yaklaştırır: kucağa yaklaşır, onu uyku yeri yapar ve yüze bakar. Yüzdeki safa, gül bahçesine dönen yanaklar ve doğuyu kıskandıran güzellik, son dizedeki tükenişe bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ettikçe sabâ kulûbu tehzîz

   Ettikçe o dil-rübâ tebessüm

   Gûyâ ki eder safâ tebessüm

   Bir mihr-i safâ-meâldir o

   Hûrîlere bir misâldir o

   Bir hârika-i cemâldir o

   Etmez mi o mâh cânı ta'zîz

   1Sabah yeli gönülleri titrettikçe,

   2o gönül çelen gülümsedikçe,

   3sanki safanın kendisi gülümser.

   4O, sonu safa olan bir güneştir;

   5o, hûrilere bir örnektir;

   6o, güzelliğin bir harikasıdır.

   7O ay, canı yüceltmez mi?

   Sabah yeli gönülleri titretirken gönül çelen sevgili gülümser ve safanın kendisi gülüyor gibi görünür. Ardından sevgili, sonu safa olan güneş, hûrilere örnek ve güzellik harikası diye üç kez tanımlanır; soru canı yüceltip yüceltmediğini sorar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Terketmiş idi cihânı ol dem

   Mahbûbe-i âsmân-ı enver

   Ol şûh-ı vefâ vü nâz-perver

   Bir lemze-i elvedâ etti

   Kâşâne-i ihticâba gitti

   Heyhât dilin safâsı bitti

   Olmuştu cihân cihân-ı mâtem

   1O anda cihanı terk etmişti

   2o nurlu göğün sevgilisi,

   3o vefalı, naz besleyen şuh.

   4Bir veda bakışı fırlattı,

   5gizlenme köşküne gitti.

   6Heyhât, gönlün safası bitti;

   7cihan bir yas cihanı olmuştu.

   Kavuşma bendinden hemen sonra gelen ayrılış, sevgiliyi göğe iade ediyor: gidilen yer bir ev değil, ihticâb yani perde arkası. Şiir “gördüm” diye açılmıştı, “mâtem” diye kapanıyor; aynı kitaptaki Mahsûl-i mâtem'in kelimesi buraya, bir tek bakışın ardından düşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle