Müjde ey bîçare dil kim nâzla dilber gelür

Gazel bir müjdeyle açılır ve beş beyit boyunca “gelür” redifiyle hep bir gelişi haber verir: önce dilber, sonra can, sonra Yûsuf, sonra kan, en sonunda güzeller şahı. Ayrılıkta ölü sayılan gönül, gelişin haberiyle yeniden imar edilir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Müjde ey bîçare dil kim nâzla dilber gelür

   Hicr içinde mürde iken yine cisme cân gelür

   1Müjde ey çaresiz gönül: dilber nazla geliyor

   2Ayrılık içinde ölmüşken bedene yine can geliyor

   Redif “gelür” beş beyit boyunca hep bir gelişi bildirir. İlk beyitte gelen dilberdir, ikinci dizede aynı geliş canın kendisine dönüşür: hicranda ölü sayılan beden dirilir. “Nâz” gelişin şartıdır — kavuşma bile bir gecikmeyi içinde taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Girye ile gözlerüm Ya'kup-veş a'mâ idi

   Rûşen adlı gün gibi çün Yûsuf-ı Kenan gelür

   1Ağlamaktan gözlerim Yakub'unki gibi kör olmuştu

   2Kenan'ın Yûsuf'u geliyor diye gün gibi aydınlandı

   Ya'kūb oğlunun ayrılığına ağlaya ağlaya kör olur, gömleğin kokusuyla yeniden görür. Âşık kendini Ya'kūb, sevgiliyi Yûsuf sayınca ayrılık ve kavuşma bir peygamber kıssasının kalıbına girer. Kaynaktaki “Rûşen adlı”yı vezin de kıssa da “Rûşen oldı” okutuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ey dil-i şûrîde bülbül gibi efgân eyle kim

   Ol letâfet ma'deni ol gonce-i handân gelür

   1Ey perişan gönül, bülbül gibi feryat et

   2O letafet madeni, o gülen gonca geliyor

   Bülbülün feryadı gülü çağırmaz, karşılar; emir kipi âşığa görevini hatırlatır. “Ma'den” güzelliği tükenmez bir cevher yatağı gibi düşündürür. “Gonce-i handân” açılmakta olan goncadır: gülmek ile açılmak burada aynı fiildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Firkât ile hâlümi sorsan şehâ görsen ne der

   Dem olur kim yâş yirine gözlerimden kan gelür

   1Ey şah, ayrılıkla hâlimi bir sorsan, bir görsen ne der

   2Öyle an olur ki gözlerimden yaş yerine kan gelir

   “Şehâ” hitabı sevgiliyi padişah yerine koyar; bunu yazanın kendisi padişah olduğu için hitap iki yönlü çalışır. Kanlı gözyaşı, yaşın tükenip yerine kanın gelmesidir. Redif burada yön değiştirir: müjdeyle açılan “gelür” felaketi getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu harâb olmuş gönül ma'mûr olısardur yine

   Ey Muhibbî nâz ile çün ol şeh-i hûbân gelür

   1Bu yıkılmış gönül yine bayındır olacaktır

   2Ey Muhibbî, o güzeller şahı nazla geliyor madem

   Harâb ile ma'mûr mimarî bir istiare kurar: gönül bir yapıdır, sevgilinin gelişi imardır. “Olısardur” eski Anadolu Türkçesinin bugün kaybolmuş -ısar gelecek zaman ekini taşır. Mahlas beyti matladaki “nâz ile gelür”e dönerek gazeli kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle