Pâyitaht İçinde Mislin Bulunmaz

Âşık Ömer başkentte bile benzeri bulunmayan yay kaşlı sevgiliyi kısa bir buluşmaya çağırır. Gamze oklarıyla yaralansa da canı bedendeyken seveceğini söyler; hasret yatağından kalkmak ve kavuşmayı kıyamete bırakmamak ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Pâyitaht içinde mislin bulunmaz

   Bu fenâ dünyâda yârsız olunmaz

   1Başkentte senin benzerin bulunmaz;

   2bu geçici dünyada sevgilisiz olunmaz.

   Pâyitaht geniş güzellik çevresini temsil eder, fakat sevgilinin eşi orada bile yoktur. İkinci dize benzersizlik övgüsünü genel bir hayat hükmüne bağlar: fani dünyada insan yârsız kalamaz.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sencileyin kaşı keman efendim

   Gel bir dem sürelim heman efendim

   1Senin gibi yay kaşlı bir sevgiliyle

   2gel, bir an hemen birlikte hoşça vakit geçirelim, efendim.

   Keman kaş güzelliğin geleneksel işaretidir; çağrı bu soyut övgüyü somut buluşma isteğine çevirir. “Bir dem” fanilik karşısında elde edilebilecek kısa yakınlığı vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gamzen oklariyle bağrım delersin

   Gönülünü benden almak dilersin

   1Yan bakışının oklarıyla bağrımı delersin;

   2gönlünü benden geri almak istersin.

   Kaş yayından çıkan gamze okları bedeni deler. Sevgilinin gönlünü geri istemesi, aşkı verilmiş bir emanet gibi kurar; yara açıldıktan sonra bağın tek taraflı çözülmesi haksız görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âriflik eyleyip yüze gülersin

   Kıyma ben kuluna aman efendim

   1Bilgece davranıp yüzüme gülersin;

   2kuluna kıyma, aman efendim.

   Yüze gülmek incelik ve anlayış göstergesidir, ancak önceki ok yarası bu nezaketi kuşkulu kılar. Âşık kendisini kul diye alçaltıp gülümsemenin öldürücü sonuca dönüşmemesini ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Netekim can tende severim seni

   Hasret yatağından gel kaldır beni

   1Can bedende kaldıkça seni severim;

   2gel, beni hasret yatağından kaldır.

   Sevginin süresi yaşamla eşitlenir; can bedenden çıkana dek bağlılık sürecektir. Hasret yatak ve hastalık gibi düşünülür, sevgilinin gelişi de ayağa kaldıracak şifa olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Nice koçmayayım ol nâzik beli

   Var ise göğsünde îmân efendim

   1O nazik beli nasıl kucaklamayayım?

   2Eğer göğsünde iman varsa, efendim.

   Kucaklama isteği doğrudan beden yakınlığı arar. İman çağrısı sevgiliyi merhamete zorlayan tarihî retoriktir; aşk talebi dinî vicdan ölçüsüyle savunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ömer’in göğsünde sular çağlasın

   Sarılalım kıyâmete kalmasın

   1Ömer’in göğsünde sular çağlasın;

   2sarılalım, bu iş kıyamete kalmasın.

   Göğüsteki çağlayan, bastırılmış duygu ve gözyaşının taşkınlığıdır. Kavuşmanın kıyamete ertelenmemesi istenir; dünyevî anın geri dönmezliği son derece açıklaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Aşkın ateşiyle sîne dağlasın

   Kalksın üstümüzden duman efendim

   1Aşk ateşi göğsü dağlasın;

   2üstümüzdeki duman dağılsın, efendim.

   Ateş göğüste kalıcı yara açarken duman görüşü ve nefesi kapatır. Sarılma isteği ateşi bütünüyle söndürmekten çok boğucu dumanı kaldıracak açıklık umar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle