Pireli Şiir

Altı dörtlükte bitmeyen toplumsal bilmece; iş ve giyim eşitsizliği, inanç ve statü farkları, gece-gündüz ikili hayat, yetersiz tayın ve anlamsız söz düzeni üzerinden taşlanır; pirelerin filleri yutması tersine dönmüş adaleti simgeler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bu ne acaip bilmece!

   Ne gündüz biter, ne gece.

   Kime söyleriz derdimizi;

   Ne hekim anlar, ne hoca.

   1Bu nasıl garip bir bilmecedir!

   2Ne gündüz sona erer ne gece.

   3Derdimizi kime anlatabiliriz?

   4Ne doktor anlar ne din bilgini.

   İlk dörtlük bozuk düzeni gece gündüz bitmeyen ve uzmanların çözemediği bir bilmece yapar. Soru, tek bir kişinin derdinden toplumsal bir çıkmaza açılır; hekim ile hocanın yan yana gelişi dünyevi ve dinî otoritenin yetersizliğini gösterir.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kimi işinde gücünde,

   Kiminin donu yok kıçında.

   Ağız var, burun var, kulak var;

   Ama hepsi başka biçimde.

   1Kimi düzenli işiyle uğraşır,

   2kiminin giyecek iç çamaşırı bile yoktur.

   3Herkeste ağız, burun ve kulak vardır;

   4ama hayatları bambaşka biçimdedir.

   İkinci dörtlük bedenlerin ortak organlarına karşı hayat koşullarının uçurumunu koyar. Birinin işi gücü varken diğerinin temel giysiden yoksun oluşu, eşit insan yapısıyla eşitsiz toplumsal dağılım arasındaki çelişkiyi çıplaklaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kimi peygambere inanır;

   Kimi saat köstek donanır;

   Kimi kâtip olur, yazı yazar;

   Kimi sokaklarda dilenir.

   1Kimi peygambere inanır;

   2kimi saat zinciriyle süslenir;

   3kimi yazıcı olur, yazı yazar;

   4kimi sokaklarda dilenir.

   Üçüncü dörtlük inanç, gösterişli saat zinciri, kâtiplik ve dilenciliği “kimi” tekrarlarıyla aynı düzlemde sıralar. Tekrarlanan özne, toplum içindeki farklı konumları görünür kılarken bunları adil bir düzende birleşmeyen parçalar olarak gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kimi kılıç takar böğrüne;

   Kimi uyar dünya seyrine:

   Karı hesabına geceleri,

   Gündüzleri baba hayrına.

   1Kimi beline kılıç takar;

   2kimi dünyanın gidişine uyar:

   3geceleri ‘karı hesabına’,

   4gündüzleri bedavaya, karşılıksız.

   Dördüncü dörtlük kılıç ve dünya düzenine uyma görüntüsünden gece-gündüz çift hayatına geçer. “Baba hayrına” deyimi bedavaya ya da karşılıksız anlamı taşır; “karı hesabına” sözünün bağlamdaki kesin açılımı ise belirtilmez. Gece ve gündüzü karşı karşıya getiren iki ifade, kişinin hayatındaki ikiliği alaycı biçimde görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu düzen böyle mi gidecek?

   Pireler filleri yutacak;

   Yedi nüfuslu haneye

   Üç buçuk tayın yetecek?

   1Bu düzen böyle sürüp gidecek mi?

   2Pireler filleri mi yutacak?

   3Yedi kişilik bir eve

   4üç buçuk kişilik yiyecek mi yetecek?

   Beşinci dörtlük eşitsizliği iki ölçüsüz oranla kurar: küçük pire fili yutar, yedi kişiye üç buçuk tayın düşer. Doğa ölçeğinin tersine dönmesiyle hanenin eksik yiyeceği aynı bozuk hesapta birleşir ve düzenin sürdürülemezliği soruya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Karışık bir iş vesselâm.

   Deli dolu yazar kalem.

   Yazdığı da ne? Bir sürü

   İpe sapa gelmez kelâm.

   1Kısacası iş karmakarışık.

   2Kalem taşkın biçimde yazar.

   3Yazdığı nedir? Bir yığın

   4anlamsız söz.

   Son dörtlük kesin hüküm yerine “vesselâm” diyerek tartışmayı kapatır gibi yapar, ardından kalemin ürettiğini ipe sapa gelmez söz sayar. Şiir kendi taşlamasını da bu karmaşanın içine alarak konuşmanın çözüm üretme gücünü ironik biçimde sorgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle