Râh-ı Aşka Gel de Kıl Bir Çare İbrâhimciğim

Şair İbrahim’e doğrudan seslenerek rakiplerle eğlenmekten vazgeçmesini, çektiği acıyı görmesini ve kendi içini arayıp aşkın yaralarını doğrulamasını ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Râh-i aşka gel de kıl bir çâre İbrâhimciğim

   Kalb-i mahzûnum sevinsin bâri İbrâhimciğim

   1Aşk yoluna gel de bir çare bul, İbrahimciğim;

   2Bari üzgün kalbim sevinsin, İbrahimciğim.

   İbrahim’e adla seslenmek, aşkı soyut bir sevgili anlatısından çıkarıp kişisel yüzleşmeye dönüştürür. Çare isteği, üzgün kalbin sevincini yalnız muhatabın gelişine bağlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İller ile îş ü işret dem idersin her zaman

   Kıl hazer meyleyleme ağyâra İbrâhimciğim

   1Her zaman başkalarıyla yiyip içip eğleniyorsun;

   2Sakın, rakiplere yönelme, İbrahimciğim.

   Başkalarıyla eğlenme görüntüsü, anlatıcının dışarıda bırakıldığını somutlaştırır; rakiplere yönelmeme buyruğu ise kıskançlığı saklamadan sınır koyan bir yakınlık talebidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bâri gel insâfa fikr edüp düşün ey gonce fem

   Gör bana ettiklerin kalur mu yâ cevr ü sitem

   1Bari insafa gel; düşünüp taşın, ey gonca ağızlı.

   2Bana yaptıklarına bak; bu eziyet ve sitem yanına kalır mı?

   Gonca ağız övgüsüyle “insafa gel” çağrısı aynı kişide güzellik ve haksızlığı buluşturur. Yapılan eziyetin yanına kalıp kalmayacağı sorusu, sevgiliyi ahlaki hesaba çeker.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sen edersin gayrılarla ayşü işret dembedem

   Rûz ü şeb yanmaktayım bir nâra İbrâhimciğim

   1Sen başkalarıyla durmadan yiyip içip eğleniyorsun;

   2Ben gece gündüz bir ateşte yanıyorum, İbrahimciğim.

   Muhatabın durmadan eğlenmesi ile anlatıcının gece gündüz yanması eşzamanlı iki hayat kurar; birinin keyfi, ötekinin ateşini daha görünür ve adaletsiz kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Niçe bir dem ağladırsın ey perî sûret beni

   Tâ giceler subholunca eylemez râhat beni

   1Ey peri yüzlü, daha ne kadar beni ağlatacaksın?

   2Geceleri sabaha kadar bana rahat vermiyorsun.

   Peri yüzlü sevgilinin ağlatması geceyi bütünüyle kaplar. Sabah olana dek rahat bulamayan kişi, aşkın gündelik değil uykuyu da bozan kesintisiz etkisini anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yâ neler çektim elinden biricik söylet beni

   Binden artıktır sinemde yâre İbrâhimciğim

   1Elinden neler çektim; bir kez konuştur beni.

   2Göğsümde binden fazla yara var, İbrahimciğim.

   Çektiklerini bir kez söyleme izni istemesi, acının henüz dinlenmediğini gösterir. Göğüsteki binden fazla yara, konuşamayan bedenin tuttuğu ayrıntılı kayıt gibidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hüsnüne mağrûr olup gel olma şâhım dilşiken

   Sanma bâkî kalur ettiğin cevir yanına sen

   1Güzelliğine güvenip gönül kıran olma, sultanım;

   2Ettiğin “cevir” diye basılan davranışın yanına kalacağını sanma.

   Güzelliğe güvenmenin gönül kırmaya dönüşmemesi istenir; basılı “cevir” yüzeyi onarılmadan taşınırken, davranışın yanına kalmayacağı uyarısı ahlaki sorumluluğu korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Çok melek sîmâ güzel seyreyledim âlemde ben

   Bulmadım sen gibi bir mehpâre İbrâhimciğim

   1Dünyada çok melek yüzlü güzel gördüm ben;

   2Senin gibi bir ay parçası bulmadım, İbrahimciğim.

   Dünyada görülen çok sayıda melek yüzlüye rağmen İbrahim’in ay parçası olarak eşsiz kalması, sitemin sevgi değerini azaltmadığını ve bağın neden kopmadığını açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Der ki Ömer alma âhım ey yüzü mestim benim

   Hah bilür yok dergehine gelmeğe kasdım benim

   1Ömer der ki: Ahımı alma, ey mest yüzlüm benim;

   2Basılı “Hah” yüzeyiyle, dergâhına gelme niyetimi dile getiririm.

   Mahlaslı ses “ahımı alma” diyerek sevgiliyi bedduanın sonucundan sakındırır; sonraki “Hah” yüzeyi onarılmadan tutulur ve dergâha gelme niyetinin tartışmalı ifadesi açık bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Hak budur gözler nişânım doğrudur şaştım benim

    Gel inanmazsan derûnum ara İbrâhimciğim

    1İlk dizedeki “Hak budur gözler nişânım doğrudur şaştım benim” yüzeyi sözdizimsel olarak kapalıdır;

    2İnanmazsan gel, içimi ara, İbrahimciğim.

    İlk dize, “Hak budur”, “gözler”, “nişânım”, “doğrudur” ve “şaştım benim” parçalarının ilişkisini ikinci tanık olmadan kesinleştirmeye elvermez; bu yüzden göz, hedef veya doğruluktan sapma yorumu kurulmaz. Açık ikinci dize, İbrahim’i konuşanın içini arayıp sözün doğruluğunu sınamaya çağırır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle