Reng-i hüsnüñ verdi haclet gülşene

Üç bentlik nakaratlı bir şarkı. İlk iki bent sevgilinin güzelliğini gül bahçesi, ayna, güneş ve ay karşısında ölçer; üçüncü bent cevre döner. Aynı nakarat iki kez gelir ama ikinci gelişinde övgü değil şikâyet cümlesi olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Reng-i hüsnüñ verdi haclet gülşene

   Tâb-ı rûyundan keder-nâk âyine

   Mihr ü meh benzer mi sen sîmin-tene

   Yok nazîrin vâr ise sensin yine

   1Güzelliğinin rengi gül bahçesini utandırdı;

   2yüzünün parıltısından ayna kederlendi.

   3Güneş ile ay senin gümüş tenine benzer mi?

   4Benzerin yok; varsa o da yine sensin.

   İlk üç dize güzelliği üç ayrı yere tutar: gül bahçesi utanır, ayna kederlenir, güneşle ay ölçüye bile giremez. Nakarat bu üç yenilgiyi tek cümlede toplayıp karşılaştırmayı kapatır — benzeri yoktur, varsa o da kendisidir.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir görüşte eyledin cân u dili

   Nâzınıñ birden esîr ü mâ'ili

   Dil şikâr etmekte işte hâsılı

   1Bir görüşte canı ve gönlü birden

   2nazının hem esiri hem ona meyilli ettin;

   3gönül avlamakta işin özü bu.

   İkinci bent bakıştan sonuca geçer. “Esîr” zorla tutulmayı, “mâ'il” isteyerek eğilmeyi anlatır; ikisinin aynı dizede durması âşıklıktaki iradesizliği tek hamlede kurar. Kaynak bu bendin nakaratını yazmaz, yerine “eyzan” der.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tig-ı gamzen etti sînem dagdâr

   Firkatinle oldu cismim pek nizâr

   Âşıka cevr etmede ey meh-'izâr

   Yok nazîrin vâr ise sensin yine

   1Gamzenin kılıcı göğsümü yaraladı,

   2ayrılığınla bedenim bir hayli zayıfladı.

   3Âşığa cevr etmekte, ey ay yüzlü,

   4benzerin yok; varsa o da yine sensin.

   Son bent güzellikten cevre döner: gamze artık kılıç, ayrılık bedeni eritiyor. Nakarat ikinci kez okunduğunda anlamı da değişir — “benzerin yok” övgüsü, eziyette benzersizlik hükmüne dönüşür. Şarkı biçiminin aynı dizeyi iki ayrı yükleme bağlamasına iyi bir örnek.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle