Reşk-i Füzûn ile Geliyor Cânum Ağza

Kıskançlıkla ağza gelen canı süt, yoğurt, öpücük ve amel defteriyle birleştiren gazel, “ağız” redifinden beden ve söz mizahı çıkarır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Reşk-i füzûn ile geliyor cânum ağza

   Virdükce sen rakîb ile hep ağız ağza

   1Artan kıskançlıkla canım ağzıma geliyor;

   2sen rakiple ağız ağıza verdikçe.

   Matla deyimi harfi harfine işletir: kıskançlık arttıkça can gerçekten ağza gelir. “Ağız ağza” vermek sevgiliyle rakip arasındaki yakınlığı ölçen somut bir sahnedir ve redifin bütün şiire yayılacak organını daha ilk beyitte kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ayran olur yoğurt göñül ‘âkıbetce süd

   Gelmez o süd kokar dehen-i nâz ağza

   1Gönül ayran olur, yoğurt olur; sonunda süt olur;

   2ama o süt gelmez; nazlı ağız, ağza süt kokar.

   İkinci beyit gönlü süt ürünlerinin dizisine sokar: ayran, yoğurt, sonunda süt. Görseldeki “‘âkıbetce süd” okuması bu sırayı korur; nazlı ağzın süt kokması tarihsel beden mizahıdır, çağdaş bir beslenme iddiası değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yok yok neden sezâ dimiş ağyâr bûseme

   Söz var mı şu firîbe lebe bak şu ağza

   1Hayır, hayır; rakip öpücüğüme neden layık demiş?

   2Şu hileye söz yok mu; şu dudağa, şu ağza bak.

   Üçüncü beyitte konuşan rakibin kendi öpücüğüne neden layık sayıldığını sorar ve karşılığı hileye bağlar. “Lebe bak şu ağza” çağrısı bakışı yüzün iki ayrı ayrıntısına yönelterek suçlamayı görsel bir işarete dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zevk-i lebüñle bir mi güvârişde cûy-ı şîr

   Sâfî südüñ müşâbeheti var mı ağza

   1Dudağının zevkiyle süt ırmağı hazımda bir olur mu;

   2saf sütün ağza benzerliği var mı?

   Dördüncü beyit karşılaştırmayı sindirime taşır: dudağın zevkiyle süt ırmağı hazımda bir olur mu? “Müşâbehet” sözü benzerliği ölçülebilir bir iddia gibi ortaya koyar ve şaka bir tartışma diline bürünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kânî ‘amel sahîfesinüñ görse bir yüzin

   Lâ-büd dimek gerek hele bir yüzü ağza

   1Kânî amel defterinin bir yüzünü görse,

   2öteki yüzünü de ağza almak gerekir elbette.

   Makta amel defterini iki yüzü olan bir varakaya çevirir; bir yüzü görülünce öbürünü de ağza almak gerekir. “Yüz” ile “ağız” son dizede birleşir ve redif, beden şakasından hesap gününe uzanan ikinci bir anlam kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle