Riyâzet zâhide devr-i bekanın cennetindendir

Dört beyitlik bir hikmet gazeli. Her beyit bir davranışı alıp sebebine bağlıyor ve sebebi her seferinde beklenmedik bir yerde bulur: çile ahiret hazzından, bozgunculuk dünya lezzetinden, coşku dışarıdan gelen rüzgârdan.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Riyâzet zâhide devr-i bekanın cennetindendir

   Fesâd ehl-i hevâya mâsivânm Iezzetindendir

   1Zahidin çilesi, ona sonsuzluk çağının cennetinden gelir;

   2hevâ ehlinin bozgunculuğu ise dünyanın lezzetindendir.

   Matla gazelin kalıbını kuruyor: iki insan tipi, iki sebep, tek redif. Zahidin çilesi ilerideki cennetten, hevâ ehlinin bozgunculuğu şimdiki lezzetten besleniyor; yani ikisi de sonunda bir hazza bağlanıyor ve aradaki ahlâkî mesafe eriyor. Bu dizede kaynaktaki iki dizgi kazası olduğu gibi bırakıldı.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tecânüb bâ'is-i fikdân-ı hüsn-i zindegânıdır

   Vuhûşa usret-i tahsîl-i dâne vahşetindendir

   1Birbirinden kaçmak, yaşayışın güzelliğini yok eder;

   2yabani hayvanların yem bulmaktaki zorluğu da yabanlıklarındandır.

   Beyit toplumsal bir hüküm veriyor ve delilini hayvanlardan getiriyor: sürüden ayrı düşen vahşi hayvan yemini güçlükle bulur. “Vahşet” hem yabanîlik hem yalnızlık demektir, beyit iki anlamı üst üste bindiriyor. Redif de sebebi sona atarak hükmü bir çıkarıma çeviriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Verir zûr-ı hevâ deryâ-dilâna ruhsat-ı cünbüş

   Telâtum yemde zîrâ rûzgâruñ şiddetindendir

   1Rüzgârın gücü, deniz gönüllülere kımıldama izni verir;

   2çünkü denizdeki çalkantı rüzgârın şiddetindendir.

   Beyit “hevâ” kelimesinin çift anlamıyla çalışıyor: hem rüzgâr hem heves. Deniz gönüllü insan kendiliğinden kıpırdamaz, onu harekete geçiren dışarıdan gelen bir kuvvettir. Büyük ruhun coşması da böylece kendi eseri sayılmıyor — bütün gazelde olduğu gibi sebep dışarıda aranıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Revâcın bulmasa Ekrem n'ola ger kâla-i irfân

   Kesâd-ı ma'rifet nakkad-ı ilmiñ nedretindendir

   1Ekrem, irfan malı rağbet görmese ne çıkar;

   2marifetin sürümsüz kalması, ilmin kıymetini bilenlerin azlığındandır.

   Mahlas beyti bilgiyi çarşı diliyle anlatır: ‘kâla’ satılık mal, ‘kesâd’ sürümsüzlük, ‘nakkad’ ise kıymet bilen kişidir. İrfan malının rağbet görmemesi, malın değersizliğine değil onu değerlendirecek ilim ehlinin azlığına bağlanır; dışarıdan bir edebiyat piyasası tarihi eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle