Gece gündüz bahtımın iddiası dert ve elemdir

Şair bahtının bitmeyen bir dert ve macera ürettiğini söyler. Sevgili merhamet etmez, bülbül bile onun hâline şaşar; ağlamak giderek cana işleyen belayı artırır. Uğursuz talih, hasret ve ayrılık yüzünden gamı tek yoldaşı olur. Son bölümde eğri feleğin hilesini, hayal gölgesine dönüşen eğlenceyi ve neşenin imkânsızlığını anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Rûz ü şeb derd ü elemdir iddiâsı bahtımın

   Bir tükenmez mâcerâdır mâcerâsı bahtımın

   1Bahtımın gece gündüz süren iddiası dert ve elemdir.

   2Bahtımın hikâyesi tükenmeyen bir maceradır.

   Baht kişileştirilip gece gündüz dert iddia eden bir hasım hâline gelir. Onun macerasının tükenmemesi, şairin çektiği sıkıntıyı tek olaya değil hayat boyunca devam eden bir kader anlatısına dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dil seninle hak deyu anda görüp da’vâsını

   Dinliyorsa arzıhâlim gam temâsı bahtımın

   1Ey gönül, onun davasını orada görüp ‘haklısın’ diyorsun.

   2Bahtımın ‘gam temâsı’ diye basılan sözü hâl anlatımımla açık biçimde bağlanmıyor.

   Gönül bahtın davasını haklı bulur gibi görünürken şair arzuhâlini sunmaya çalışır. ‘Gam temâsı’ yüzeyi bu hukuki sahneyle açık biçimde bağlanmadığı için yorum, bahtın neyi dinlediğini ya da reddettiğini kesinleştirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Merhamet kılmaz o gülşen rû habîb ahvâlime

   Seyredüp ibrette kaldı andelîb ahvâlime

   1O gül bahçesi yüzlü sevgili hâlime merhamet etmez.

   2Bülbül hâlimi seyredip şaşkınlığa düştü.

   Gül bahçesi yüzlü sevgili merhamet etmez; bülbül ise âşığın hâlini görünce ibretle kalır. Güzellik ve ötüş imgeleri beklenen neşeyi değil, karşılıksız acının seyredilişini taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ağlasam her dem revâ kendi garîb ahvâlime

   Cânıma kâr etti gittikçe belâsı bahtımın

   1Kendi garip hâlime her zaman ağlasam yeridir.

   2Bahtımın belası gittikçe canıma işledi.

   Şair kendi garip hâline ağlamayı haklı bulur, çünkü bahtın belası zamanla canın içine işlemiştir. Dert dışarıdan gelen geçici darbe olmaktan çıkıp bedenin ve ruhun kalıcı parçasına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Görmedi göstermedi gitti felek mihrim bana

   Tâli’im nahsolduğundandır işim dâim fena

   1Felek bana hiç sevgi göstermedi ve öylece geçti.

   2İşimin hep kötü gitmesi talihimin uğursuzluğundandır.

   Feleğin sevgiyi hiç göstermemesi uğursuz talihle açıklanır. Şair kötü giden işlerini kendi tercihinden çok yıldızının karanlığına bağlayarak hayatındaki sürekli tersliği kozmik bir sebebe yükseltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Niçe hasret hicr ü firkat başıma üştü belâ

   Hemdemim gamdır ezelden mâadâsı bahtımın

   1Nice hasret, ayrılık ve uzaklık başıma bela gibi üşüştü.

   2Ezelden beri yoldaşım gamdır; bahtımın geri kalanı açık değildir.

   Hasret, hicran ve firkat ayrı adlarla aynı ayrılık yükünü çoğaltır. Gamın ezelden beri tek yoldaş oluşu yalnızlığı kesinleştirirken ‘mâadâsı’ ile kurulan son ilişki basılı söz diziminde kapalı kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Çarh-ı kecrev aksine izhâr edüp etmekte âl

   Raht-ı bahtım ayş ü nûşum dâimâ zıll-i hayâl

   1Ters dönen felek karşıma hileler çıkarır.

   2Bahtımın giysisi, eğlencem ve içkim daima hayalin gölgesidir.

   Eğri yürüyen felek, karşıt yönde hile gösteren bir düzenbazdır. Bahtın giysisi ile eğlencenin hayal gölgesi olması, sahip olunan bütün mutlulukların elle tutulmaz ve geçici olduğunu bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Mihnet ile geçti ömrüm şâzilik emr-i muhâl

   Yoksa yâ Rab Ömer’in zevk u safâsı bahtımın

   1Ömrüm sıkıntıyla geçti; basılı ‘şâzilik’ sözünün anlamı açık değildir ve neşe imkânsızdır.

   2Yoksa ey Tanrım, Ömer’in zevk ve sefası da mı bahtının elindedir?

   Ömrün mihnetle geçmesi neşeyi imkânsız kılar; ancak ‘şâzilik’ yüzeyi güvenli biçimde düzeltilmez. Son soru Ömer’in zevk ve sefasının bulunup bulunmadığını Tanrı’ya yönelterek bahtla hesaplaşmayı açık bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle