Sabahtan cemâlin seyrân eyledim

Her bent “sunam” hitabıyla kapanır; suna hem sevgili hem uçup giden bir kuştur, bu ikilik şiirin bütün gerilimini taşır. Gurbet, ayrılığın faili ve bir tel bergüzar isteği bentler boyunca birbirine bağlanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sabahtan cemâlin seyrân eyledim

   Gönüller perişan elinden sunam

   Nice bekleyeyim gurbet illerde

   Hiç bilir yok mudur hâlinden sunam

   1Sabahleyin yüzünü seyrettim

   2Gönüller senin elinden perişan, sunam

   3Gurbet illerde daha ne kadar bekleyeyim

   4Hâlinden bilen hiç kimse yok mu, sunam

   “Sunam” hitabı bütün şiiri taşır: suna, boynu uzun bir yaban ördeğidir ve güzellik için kullanılan bir seslenmedir. İlk bent yüz görmeyi gurbetle yan yana koyar — görülen güzellik, uzakta kalmanın süresini kısaltmaz, uzatır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tîğ-i gamzelerin müşgbû kokmaz

   Yâr elâ gözlerin hışm ile bakmaz

   Cemâlin görene cennet gerekmez

   Güneş midir doğdu yüzünden sunam

   1Kılıç gibi bakışların misk gibi kokmaz

   2Yâr, ela gözlerin öfkeyle bakmaz

   3Yüzünü görene cennet gerekmez

   4Yüzünden doğan güneş midir, sunam

   Gamzenin tîğ, yani kılıç sayılması klasik mazmundur; buradaki yenilik olumsuzlama zinciridir — kokmaz, bakmaz, gerekmez. Üç ret üst üste dizildikten sonra son dize soruya döner ve yüzden doğan ışığı güneşle karıştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kemhâlar giyinip zünnar bağlanmaz

   Eser seher yeli teli ırganmaz

   Sen gidelden deli gönül eğlenmez

   Bir bergüzar versen telinden sunam

   1Kemha giyilip zünnar kuşanılmaz

   2Seher yeli eser, teli kıpırdamaz

   3Sen gideli deli gönül oyalanmaz

   4Telinden bir hatıra versen, sunam

   Kemhâ ağır bir ipek kumaş, zünnar ise Hristiyan rahiplerin kuşağıdır; ikisi tek dizede giyimin iki ucunu tutar. Bendin istediği şey ise küçücüktür: bir tel, bir bergüzar. Büyük kumaşların reddi küçük hatıranın değerini yükseltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sen seher yelisin gider gelmezsin

   Gelirsen de bana bakî kalmazsın

   Seni uçuranlar murad almasın

   Seni kim uçurdu gölünden sunam

   1Sen seher yelisin, gidersin gelmezsin

   2Gelsen de bana kalıcı olmazsın

   3Seni uçuranlar muradına ermesin

   4Seni gölünden kim uçurdu, sunam

   Seher yeli ne gelen ne duran olduğu için haberci sayılır; sevgili ona benzetilince kalıcılık baştan elden çıkar. “Seni uçuranlar murad almasın” bedduası ayrılığın failini arar: kuş kendi kanadıyla değil, birilerinin elinden uçmuştur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Pir Sultan Abdal der cemâlin güzel

   Aradım bulmadım bir haber yazar

   Şimdi senin ismin cenneti gezer

   Kalma bizim için yolundan sunam

   1Pir Sultan Abdal der: yüzün güzel

   2Aradım, haber yazacak birini bulamadım

   3Şimdi senin adın cenneti dolaşıyor

   4Bizim için yolundan kalma, sunam

   Mahlas bendinde arayış sonuçsuz kalır: haber yazacak kimse bulunmaz. İsmin cenneti gezmesi ada bağımsız bir varlık verir — kişi uzaktadır, adı dolaşımdadır. Son dize beddua değil rica biçiminde kapanır: bizim yüzümüzden yolundan kalma.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle