Sabr-ı Eyyûb İle Îd-i Visâle
Kavuşmayı Eyyûb sabrıyla bekleyen gönül, sevgilinin vefasızlığı ve rakibin talihi karşısında kendini avutmaya çalışır. Bülbül, yıldız ve ateş imgeleri aşkın rahat vermeyen tabiatını anlatır; eksik terminal yüzeyi herhangi bir sonuç icat edilmeden korunur.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Sabr-ı Eyyûb ile îd-i visâle
Ey gönül düşme sen böyle hayâle
1Ey gönül, Eyyûb’un sabrıyla kavuşma bayramına erişeceğin
2gibi boş bir hayale kapılma.
- 2
Ahdedip ol perî dedi yâ nasîb
Bize ol demlerden ölüm an karîb
1O peri söz verip “Kısmetse olur” dedi.
2Ama o günlere varmadan ölüm bize çok yakındır.
Peri gibi sevgili söz verip “ya nasip” derken o güzel günlerden önce ölümün yakınlığını hatırlatır. Umut ile fanilik aynı cümlede buluşur; kavuşma sözü kesin bir gelecek olmaktan çıkar.
- 3
Artup gitmiş idi âh ü fezâsı
Gülün kulağına girmez sadâsı
1Bülbülün ahı ve feryadı iyice artmıştı.
2Yine de sesi gülün kulağına ulaşmaz.
Âşığın ahı ve feryadı artmıştır, fakat sesi gülün kulağına ulaşmaz. Bülbülün bütün çabası sevgilinin kayıtsızlığı karşısında etkisiz kalır; ses ile işitilme arasındaki mesafe büyür.
- 4
Mukarrer olaydı mihr ü vefâsı
Yok yere gözyaşın döker
1Gülün sevgisi ve vefası kesin olsaydı,
2bülbül gözyaşlarını boş yere dökmezdi.
Sevgilinin sevgi ve vefası kesin olsaydı bülbül boş yere gözyaşı dökmezdi. Şair, acının kaynağını aşkın kendisinde değil, karşılığın belirsiz ve güvenilmez oluşunda bulur.
- 5
Yoktur aşka düşen âşıka rahat
Gönül tâliinden eyle şikâyet
1Aşka düşen âşık için rahat yoktur.
2Ey gönül, kendi talihinden yakın.
Aşka düşen âşık için rahat olmadığı söylenir; gönül kendi talihinden yakınmaya çağrılır. Suç bütünüyle dışarıya yüklenmez, kişinin seçimi ve yazgısı da ıstırabın parçası sayılır.
- 6
Resm-i kadîm üzre bu imiş âdet
Serde sitâre yok neylesin
1Eski düzene göre âdet böyleymiş.
2Rakibin başında talih yıldızı yoksa ne yapsın?
Eski usulün böyle işlediği belirtilir; başında talih yıldızı olmayan rakibin de yapacağı bir şey yoktur. Aşkın adaletsizliği, kişilerden önce süregelen bir âdet ve yıldızsız kader olarak açıklanır.
- 7
Ey gönül aşk ile düştün bu hâle
Âkibet düşürüp bin mekr ü âle
1Ey gönül, aşk yüzünden bu duruma düştün.
2Sonunda bin türlü hileyle tuzağa düşersin.
Gönül aşk yüzünden bu hâle düşmüş, sonunda bin hile ve oyuna sürüklenmiştir. Başlangıçtaki meyil ile sonradan karşılaşılan düzenbazlık arasındaki bağ, gönlün sorumluluğunu düşündürür.
- 8
Hevâdâr olursun her kaddi dâle
Sakın aldatmasın seni
1Her servi boylu güzele gönül verirsin.
2Sakın gönül çelen biri seni aldatmasın.
Her servi boylu güzele heves etmekten sakınılır; gönül çelen sevgilinin aldatmasına karşı uyanık olunmalıdır. Biçimsel güzellik, güvenilirlik kanıtı değil, yanıltmanın etkili aracı olabilir.
- 9
Bu nârın kimisi sadr-ı gınâda
Âşık Ömer gibi var mı fenâda
1Bu ateşin bir bölümü zenginliğin bağrında yanar.
2Bu geçici dünyada Âşık Ömer gibisi var mı?
Bu ateşin bir kısmı zenginlik makamında yanarken şair dünyada Âşık Ömer kadar fena hâlde biri olup olmadığını sorar. Aşk acısı toplumsal mevki tanımadan yayılır, fakat kişisel yıkım benzersiz hissedilir.
- 10
Kimi demde kimi rene ü anâda
..........................üftâde garîb
1Kimi zaman rahat, kimi zaman eziyet ve sıkıntı içindedir.
2Basılı dize eksiktir: “… düşkün ve garip.”
Kiminin rahat, kiminin zahmet içinde oluşu söylenirken son dizedeki büyük boşluk yalnız “üftâde garip” sözünü bırakır. Eksik bölüm tamamlanmadan, düşkün âşığın yalnızlığı kapanışta korunur.
Metnin kaynağı
Ergun’un Âşık Ömer dizisinde basılı No. 22; görünür Ömer mahlası ve bağımsız bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırması birlikte doğrulandı.
Atıf kanıtını aç ↗Âşık Ömer: Hayatı ve Şiirleri, Sadeddin Nüzhet Ergun, 1936; basılı No. 22; PDF 122–123; 10 birim/20 dize. Görünür mahlas, sınırlar, aparat ve kanıt kaydı korunmuştur; tarama yeniden dağıtılmaz.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Sebep oldun ayırdın beni yârdanÂşık Ömer · Koşma→
Gönül, Eyyub sabrıyla kavuşma bayramına erişme hayaline kapılmaması için uyarılır. Sabır erdemi bile sevgilinin kesin vaadi olmadığında, boş beklentiyi haklı çıkarmaya yetmez.