Sebep Oldun Ayırdın Beni Yârdan
Şiirin bütün öfkesi, âşığı sevgilisinden ayıran rakibe yönelir. Dünya ve ahirette huzur bulmaması için sıralanan beddualar, sarhoş gözlü sevgiliye duyulan tutkunlukla birleşir; son bölüm ayrılığı sürekli bir mihnet hükmüne çevirir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Sebep oldun ayırdın beni yârdan
Kurtulma cihanda âh ile zârdan
1Sen sebep oldun, beni sevgilimden ayırdın.
2Ahımla feryadımdan bu dünyada kurtulma.
- 2
sana yâr olsun
Köhne dünyâ başna dar olsun
1Ey rakip, öfke kılıcı sana yâr olsun.
2Bu eski dünya başına dar olsun.
Öfke kılıcının rakibe yoldaş olması, eski dünyanın da başına dar gelmesi istenir. Silah ve sıkışmış mekân imgeleri, şairin bedduasını hem hareketli hem kaçışı olmayan bir cezaya dönüştürür.
- 3
Geçir günün gam ile safâ sürme
Âhırette râhat yüzünü görme
1Günlerini kederle geçir, hiç keyif sürme.
2Öte dünyada rahat yüzü görme.
Rakibin günlerini gam içinde geçirmesi ve hiçbir sefa sürmemesi dilenir; ahirette de rahat yüzü görmemesi eklenir. Beddua, bu dünya ile öte dünyayı kesintisiz bir mahrumiyet çizgisinde birleştirir.
- 4
Âlemde mahrûm ol murâda erme
Cehennemde yerin olsun
1Dünyada mahrum kal, dileğine erişme.
2Ey rakip, cehennemdeki yerin ateş olsun.
Hiçbir murada erememek ve cehennem ateşinde yer bulmak, rakibe yöneltilen hükmü en ağır noktaya taşır. Aşk rekabeti, kişisel öfkenin uhrevi ceza talebine dönüştüğü sert bir söylem kazanır.
- 5
Ol gözleri meste oldum
Güldürmesin seni efendin Mevlâ
1O sarhoş bakışlı güzele tutuldum.
2Efendin Mevlâ seni güldürmesin.
Şair sarhoş bakışlı sevgiliye tutulduğunu açıklarken rakibin efendisi tarafından güldürülmemesini ister. Sevgilinin büyüleyici gözü ile rakibe dilenen neşesizlik keskin bir karşıtlık kurar.
- 6
Sen oldun başıma belâ
Ağlamaklar sana kâr olsun
1Pişmanlığımın sebebi ve başımın belası oldun.
2Ey rakip, kazancın yalnız ağlamak olsun.
Rakip pişmanlığın kendisi ve şairin başına gelen bela gibi görülür; onun kazancının yalnız ağlamak olması dilenir. Kişileştirilen nedamet, yapılan kötülüğün sürekli geri dönen sonucuna dönüşür.
- 7
Dilerim zindanlar olsun durağın
Tutulsun dâimâ elin ayağın
1Dilerim zindanlar senin durağın olsun.
2Elinle ayağın hep bağlı kalsın.
Zindanların rakibin durağı olması, el ve ayaklarının daima bağlanması istenir. Sevgilileri ayıran kişinin kendi hareket özgürlüğünden mahrum bırakılması, bedduada simetrik bir ceza kurar.
- 8
Derd ü ile geçsin her çağın
ile işin zâr olsun
1Her çağın dert ve sıkıntıyla geçsin.
2Gece gündüz işin ağlayıp inlemek olsun.
Her çağın dert ve sıkıntıyla geçmesi, gece gündüz yapılan işin ağlamak olması dilenir. Zamanın bütün bölümleri acıyla doldurularak rakibe soluk alacak tek bir aralık bırakılmaz.
- 9
Doludur gözlerim yaş ile nemden
Kurtulmayasın sen derd ü elemden
1Gözlerim nemli yaşlarla doludur.
2Sen de dert ve acıdan kurtulama.
Şairin gözleri yaşla doludur; rakibin de dert ve elemden kurtulmaması istenir. Kendi gözyaşını karşı tarafın geleceğine taşıyan söz, acıyı paylaşım değil misilleme aracı yapar.
- 10
Ömer'i ayırdın ol gonca temden
Belâ başna var olsun
1Ömer’i o gonca ağızlı sevgiliden ayırdın.
2Ey rakip, bela ve sıkıntı başından eksik olmasın.
Ömer’i gonca ağızlı sevgiliden ayıran rakibin başına bela ve mihnet yağması dilenir. Mahlasın ve sevgili tasvirinin son beyitte belirmesi, uzun bedduanın kişisel sebebini yeniden açık eder.
Metnin kaynağı
Ergun’un Âşık Ömer dizisinde basılı No. 21; görünür Ömer mahlası ve bağımsız bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırması birlikte doğrulandı.
Atıf kanıtını aç ↗Âşık Ömer: Hayatı ve Şiirleri, Sadeddin Nüzhet Ergun, 1936; basılı No. 21; PDF 122; 10 birim/20 dize. Görünür mahlas, sınırlar, aparat ve kanıt kaydı korunmuştur; tarama yeniden dağıtılmaz.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Ser fedâ zülfüne der imiş rakîbÂşık Ömer · Koşma→
Rakip sevgiliden ayrılığın sebebi sayılır ve dünyada ah ile feryattan kurtulmaması dilenir. Kişisel kayıp, karşı tarafa ömür boyu sürecek bir ses ve acı cezası olarak geri yöneltilir.