Ser Fedâ Zülfüne Der İmiş Rakîb

Şair, rakibin sevgilinin zülfüne can feda etme iddiasını sorgular ve her bentte güzellik unsurlarının suçunu sorar. Gonca ağız, gerdan, kaş ve göz âşığın kanlı gözyaşına bağlanırken kıskançlık ironik bir mahkeme diline dönüşür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ser fedâ zülfüne der imiş rakîb

   Senin gerdanına yaraşmaz mı ip

   1Rakip, “Başım saçlarına feda olsun” dermiş.

   2İp senin boynuna daha çok yakışmaz mı?

   Rakip sevgilinin saçına başını feda edeceğini söyler; şair ise ipin onun boynuna daha çok yakışacağını ima eder. Aşk iddiası, rakibe yöneltilen alaycı bir idam tehdidine çevrilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Canlar veren âşıkının cürmü ne

   Bu kâkül-i perişanın cürmü ne

   1Uğrunda can veren âşığın suçu nedir?

   2Bu dağınık saçların suçu nedir?

   Can veren gerçek âşığın ve dağınık kâkülün suçu sorulur. İnsanla saç tutamını aynı mahkemede buluşturan soru, sevgilinin ilgisizliğini hem masum âşığa hem güzelliğin kendisine haksızlık sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Lâ’lin nutka gelip tebessüm etmez

   Niçün şivelerle tekellüm etmez

   1Yakut dudağın konuşup da gülümsemiyor.

   2Neden cilveli sözlerle konuşmuyor?

   Yakut dudak konuşup gülümsemez, nazlı edalarla söz söylemez. Sessizlik, sevgilinin güzelliğini eksiltmez; fakat âşık için en küçük karşılık ihtimalini bile kapatan soğuk bir mesafeye dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hâtır-ı uşşâka terahhum etmez

   Söyle bana ol goncanın cürmü ne

   1Âşıkların gönlüne acımıyor.

   2Söyle bana, o gonca ağzın suçu nedir?

   Sevgili âşıkların gönlüne acımaz; şair goncanın ne suçu olduğunu sorar. Kapalı ağız gonca imgesine bürünürken suskunluk, güzelliğin iradesiz bir niteliğiymiş gibi sorgulanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Canım niçün el sözüne uyarsın

   Ne suç ettim hâtırımı yıkarsın

   1Canım, neden başkalarının sözüne uyuyorsun?

   2Ne suç işledim de gönlümü yıkıyorsun?

   Şair sevgiliye başkalarının sözüne neden uyduğunu ve kendi hatırını niçin yıktığını sorar. Yakın ilişkinin bozulması, dış etkiye açık oluşla ve açıklanmayan bir suçlamayla daha yaralayıcı hâle gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Vücûdum şehrini oda yakarsın

   Hiç demezsin bu gedânın cürmü ne

   1Bedenimin şehrini ateşe veriyorsun.

   2Ama bu yoksul âşığın suçunu hiç sormuyorsun.

   Sevgili âşığın beden şehrini ateşe verir, fakat bu yoksulun suçunu hiç sormaz. Aşk acısı bütün varlığı yakan bir kuşatma olurken adalet talebi cevapsız bir soru biçiminde sürer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Mülket-i hüsnünde fitne çoğalmış

   Hâl-i hindûlerin araya almış

   1Güzellik ülkende kargaşa çoğalmış.

   2Siyah benlerin ortalığı kaplamış.

   Güzellik ülkesinde fitne çoğalmış, siyah benler ortalığı çevirmiştir. Yüz ayrıntıları siyasi karışıklığın aktörlerine dönüşerek sevgilinin çehresini tehlikeli ve çekici bir memleket gibi kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Aşıkların işi Mevlâ’ya kalmış

   Feryâd eder ak gerdanın cürmü ne

   1Âşıkların işi artık Mevlâ’ya kalmış.

   2Ak gerdan feryat eder: “Benim suçum ne?”

   Âşıkların işi Mevlâ’ya kalmıştır; beyaz gerdanın suçu feryatla sorulur. Sevgilinin bedeni hem zulmün kaynağı hem de kendi güzelliğinden dolayı itham edilemeyecek masum nesne olarak görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey Ömer nazarın kaş ile gözde

   Badeler işlerken derûnumuzda

   1Ey Ömer, gözün kaşla göze takılı kalmış.

   2İçimizde aşk şarabı etkisini gösterirken

   Ömer’in bakışı kaşla gözde kalırken gönlün içinde şaraplar iş görür. Dışarıdaki güzellik seyri, içeride sarhoşluk üreten ve düşünceyi değiştiren gizli bir meclise dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bir hokka dehenle bir şîrîn sözde

    Dîdemizden akan kanın cürmü ne

    1hokka gibi bir ağızdan çıkan tatlı bir söz için

    2gözlerimizden akan kanın suçu nedir?

    Küçük ağızdan çıkan tatlı söz yüzünden gözlerden kan akmasının suçu sorgulanır. Haz veren söyleyişle ağır bedensel acı arasındaki ölçüsüz sonuç, aşkın mantığa sığmayan adaletini gösterir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle