Târîh-i Şâdurvân-ı Câmi‘-i Zîbâ-yı Ali Paşa

Ali Paşa'nın cami şadırvanı, suyla hayır bahçesini yeşerten ve camiye yeni güzellik kazandıran eser olarak 1148'de övülür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Śāĥibü’l-ħayrāt ǾAli Paşa-yı verāset-ķıymet

   ǾĀlemüñ ahvāline idüp nažar imǾān-ile

   1Hayırların sahibi, soyu değerli Ali Paşa,

   2dünyanın durumlarına dikkatle baktı.

   Övülen kişi daha ilk sözcükte bir unvanla tanımlanır: hayratın sahibi. ‘Verâset-kıymet’ değeri soydan gelen bir miras gibi sunar. İkinci dize ise hayrı bir duyguya değil bakışa bağlar — ‘im‘ân’, yani dikkatle inceleme; iyilik burada gözlemin sonucudur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Vādį-i ħayrātı aĥsen gördi ol źāt-ı şerįf

   Bezl-i maķdūr eyledi lûŧf-ı şeh-i devrān-ile

   1O saygın kişi hayır yolunu en güzel yol bildi;

   2devrin hükümdarının lütfuyla bütün imkânını harcadı.

   Hayır bir vadi, yani içine girilecek bir yol olarak imgelenir ve seçim ‘ahsen gördi’ ile bir değerlendirmenin sonucu olur. İkinci dize harcamanın kaynağını açık eder: paşanın imkânı devrin hükümdarının lütfuna dayanır, cömertlik himayeyle birlikte anılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Böyle ħayrāta muvaffaķ oldı lûŧfıyla anuñ

   Reşk ider ħākān-ı Çįn sulŧān-ı Hindistān-ile

   1Onun lütfuyla böyle hayırlara erişti;

   2Çin hakanıyla Hindistan sultanı bile imrenir.

   Beyit ölçeği birden büyütür: karşılaştırma yerel çevreden Çin hakanı ile Hindistan sultanına taşınır. Uzak doğunun iki hükümdarı imrenen taraf yapılınca bir hayrat, cihan çapında bir zenginlik gösterisiyle aynı terazide tartılmış olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ol şeh-i Ǿādil ki miŝli gelmemişdür Ǿāleme

   Ĥıfž ide Mevlā ħaŧādan lûŧfını erzān-ile

   1Âleme benzeri gelmemiş o adaletli hükümdarı,

   2Tanrı bol lütfuyla hatadan korusun.

   Beyit paşayı bırakıp hükümdara döner ve övgüyü benzersizlik iddiasına yükseltir. Ardından gelen dua bu yüksekliği dengeler: korunması istenen şey hatadır. En âdil sayılan kişi bile yanılabilir kabul edilir ve koruma, lütfun bolluğuna bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   MenbaǾu’l-ħayr oldı bį-şübhe o źāt-ı muĥterem

   Daħį çok ħayra muvaffaķ ola Ǿizz ü şān-ile

   1O saygın kişi şüphesiz hayrın kaynağı oldu;

   2şeref ve şanla daha çok hayra erişsin.

   ‘Menba‘ sözcüğü manzumenin su konusuyla iyiliği tek imgede birleştirir: hayır bir kaynaktan akar. ‘Bî-şübhe’ ile hüküm kesinleştirilirken ikinci dize kapıyı açık bırakır — yapılan iş bir son değil, gelecek hayırların ilki sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Su virüp gül-zār-ı ħayrātını ser-sebz eyledi

   Böyle vālā ħavżı bünyād eyledi Ǿirfān-ile

   1Hayır gül bahçesine su verip onu yemyeşil etti;

   2bu yüce havuzu irfanla yaptırdı.

   Önceki beyitteki kaynak burada fiile döner: su vermek hayrı bahçe gibi yeşertir, ‘ser-sebz’ soyut iyiliği görünür bir renge bağlar. İkinci dize mecazdan yapıya iner ve havuzun ‘irfân ile’ kurulduğunu söyler; mimarlık bir bilgi işi olarak anılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Geldi bir dāǾį-i devlet didi tārįħin Nažįr

   Buldı revnaķ cāmiǾ-i zįbā bu şādurvān-ile

   1Devletin bir duacısı geldi; ey Nazîr, tarihini söyledi:

   2güzel cami bu şadırvanla güzellik kazandı.

   Tarihi söyleyen kişi ‘dâ‘î-i devlet’, yani devletin duacısı diye tanıtılır; şair kendini bir görev adıyla sahneye koyar. Kapanış dizesi eseri nihayet adıyla anar: şadırvan. Zaten güzel olan caminin ‘revnak’ bulması, ek yapıyı süs değil tamamlayıcı sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle