Sanma zâhid sen bizi inkâra gelmişlerdeniz

Beş beyitlik bir müdafaaname. Zahide seslenip Bektaşî yolunu inkâr değil ikrar olarak tanımlıyor; başı açık yalın ayak abdal kılığını, Hacı Bektaş'a bağlılığı ve aşk pazarında canı satmayı sıralıyor. Son beyitte enelhak sözü Mansûr'un darağacıyla birlikte anılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sanma zâhid sen bizi inkâra gelmişlerdeniz

   Şâh-ı merdan diyüben ikrâra gelmişlerdeniz

   1Ey zahid, bizi inkâra gelmişlerden sanma;

   2biz “Şâh-ı Merdân” diyerek ikrara gelmişlerdeniz.

   Gazel bir savunma değil, bir karşı hitap olarak açılıyor; muhatap daha ilk kelimede zahid diye adlandırılıp suçlayan tarafa yerleştiriliyor. İnkâr ile ikrar kafiyede karşı karşıya konmuş: ikrar, Bektaşî erkânında yola girerken verilen sözün teknik adıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sanma bizi lâf ü güzâf ile geldik âleme

   Biz Ali’yi, Hak bilüb âşkâre gelmişlerdeniz

   1Bizim âleme boş sözle geldiğimizi sanma;

   2biz Ali'yi Hak bilerek açıkça geldik.

   İkinci “sanma” ilk beytin kuruluşunu tekrarlıyor ve gazele nakarat düzeni veriyor. Vurgu “âşkâre” kelimesinde: iddia gizli tutulan bir bâtınî sır olarak değil, açıkça söylenmiş bir şey olarak sunuluyor. Kaynaktaki mısra içi virgül olduğu gibi korundu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Baş açık yalın ayak abdâl olub âlemde biz

   Hacı Bektaş-ı Velî Hünkâr’a gelmişlerdeniz

   1Başı açık, yalın ayak, âlemde abdal olarak

   2biz Hacı Bektaş-ı Velî Hünkâr'a gelmişlerdeniz.

   Beyit iddiayı bir kılığa bağlıyor: başı açık ve yalın ayak dolaşmak, Kalenderî-abdal zümresinin görünür işaretidir. Ergun'un şairin Bektaşîliğini bizzat kendi sözünden çıkardığı yer de burasıdır; ad hiçbir örtü olmadan anılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Girmişiz meydân-ı aşka can metâ’ı almağa

   Cân ü başa kalmayub bâzâra gelmişlerdeniz

   1Aşk meydanına can malını almak için girmişiz;

   2cana başa bakmayıp pazara gelmişlerdeniz.

   Meydan hem tekkedeki tören alanı hem savaş alanı, “bâzâr” ise alışveriş yeri; iki mekân üst üste bindiriliyor. Satılan ile satın alınan aynı şey olunca ticaret tersine dönüyor: burada kâr, sermayeyi elden çıkarmakla ediliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Fazliyâ çün Hak benem Hak bendedir Hak söylerim

   Yine Mansur veş olub berdâra gelmişlerdeniz

   1Ey Fazlî, madem Hak benim, Hak bendedir, Hakk'ı söylerim;

   2yine Mansûr gibi olup darağacına gelmişlerdeniz.

   Enelhak iddiası üç kez üst üste tekrarlanarak yükseltiliyor, sonra bedeli hemen ödeniyor: “berdâr” asılmış demek. Hallâc-ı Mansûr'a yapılan gönderme, gazelin baştan beri sürdürdüğü açıklık ısrarının nereye vardığını da göstermiş oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle