Şeb-i vuslat sabâha erdi figan

Sevgili uyurken sabahı bekleyen bir âşığın şarkısı. Nakarat dört kez uyandırmaya çağırıyor ama uyanmanın karşılığı buluşma değil ayrılık haberi; son gelişinde nakarattaki sıfat da değişiyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   «Şeb-i vuslat sabâha erdi figan»

   Uyan ey yâr-ı dil-nüvâzım uyan

   Geçti hasretle rûzgârım aman

   Uyan ey yâr-ı dil-nüvâzım uyan

   1Kavuşma gecesi sabaha erdi, eyvah

   2Uyan, ey gönlümü hoş tutan sevgilim, uyan

   3Ömrüm hasretle geçti, aman

   4Uyan, ey gönlümü hoş tutan sevgilim, uyan

   Şarkı alıntı bir dizeyle açılıyor — kaynak onu tırnak içine alıp dipnotla işaretlemiş — ve bütün manzume o dizenin kurduğu saate bağlanıyor: vuslat gecesi bitmiştir. Nakarat bir uyandırma, ama uyandırmanın amacı buluşmak değil ayrılığı haber vermek. “Rûzgâr” burada rüzgâr değil zaman, ömür anlamında.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Subha dek zâr u girye-nâk oldum

   Tigı nâzınla sîne-çâk oldum

   Yeter artık yeter helâk oldum

   1Sabaha kadar inleyip ağladım

   2Nazının kılıcıyla bağrım yarıldı

   3Yeter artık yeter, mahvoldum

   Kavuşma gecesinin içeriği burada açılıyor ve beklenenin tersi çıkıyor: sevgili uyurken âşık sabaha kadar ağlamış. Nazın kılıç sayılması klasik bir mazmun ama yaraya sebep olan şey uzaklık değil, yan yana yatan bir kayıtsızlık. Üç dize de “oldum” ile bitip şikâyeti bir bilançoya çeviriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Pister-i işvede yatıp öyle

   Ne bulursun bu uykudan böyle

   uyan artık biraz da söz söyle

   1İşve yatağında öylece yatıp

   2Bu uykudan böyle ne bulursun

   3Uyan artık, biraz da söz söyle

   Sitem doğrudan uykuya yöneliyor: yatak “pister-i işve”, yani naz döşeği; uyku bir dinlenme değil bir tavır. Şairin istediği de kavuşma değil konuşma — “biraz da söz söyle”. Kaynak bu bendin son dizesine küçük harfle başlamış; dizgi olduğu gibi bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İşte subh oldu ayrılık demidir

   Ekrem'in bu zamân-ı mâtemidir

   Sen uyursun mürüvvet öyle midir

   Uyan ey yâr-ı şîvekârım uyan

   1İşte sabah oldu, ayrılık vaktidir

   2Bu, Ekrem'in yas zamanıdır

   3Sen uyuyorsun; mertlik böyle mi olur

   4Uyan, ey işveli sevgilim, uyan

   Mahlas bendi saati ilan ediyor ve geceyi yasa çeviriyor. Son sitem bir ahlâk sorusu biçiminde geliyor: uyumak burada bir kabalık. Nakarat son gelişinde değişiyor — “dil-nüvâzım” yerine “şîvekârım”: gönlü hoş tutan sevgili, şarkı bitmeden yalnızca işveli olana dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle