Güzeller Sultanım Mehmet

Şehrin güzeller sultanı Mehmet, unutulmaz derdin dermanı ve bahçedeki gülen gül olarak övülür. Taze saçları gönlü kemend gibi yakalar; sevgili güzellikte Yusuf’a benzetilir. Kaş, yanak ve sarhoş gözler halkı divaneye çevirirken Mehmet söyleyene yabancı davranır. Son bölüm onun yüksek himmetini ve benzersizliğini ilan eder; Âşık Ömer, dünyadaki bütün güzellere karşı Mehmet’i canının özü sayar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şehr içinde şâh-ı hûbânım M hemmet’tir benim

   Bu unulmaz derde dermânım Mehemmet’tir benim

   1Şehirdeki güzellerin sultanı benim Mehmet’imdir;

   2Bu unutulmaz derdin dermanı Mehmet’imdir.

   Kaynakta adın M hemmet ve Mehemmet biçimleri görülse de şiirin sürekli hitabı Mehmet adını açıkça destekler; özgün yüzey ayrıca korunur. Sevgili hem şehrin güzellik hükümdarı hem unutulmayan aşk derdinin tek dermanıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eylerim feryâd ü zâri her seher bülbül gibi

   Gülşen içre verd-i handânım Mehemmet’tir benim

   1Her seher bülbül gibi feryat edip inlerim;

   2Gül bahçesindeki gülen gülüm Mehmet’imdir.

   Söyleyen her seher bülbül gibi feryat ederken Mehmet gül bahçesindeki açılmış güldür. Bülbül-gül ilişkisi, günlük sabah sesini yalnız acıya değil sevgilinin güzelliğine karşı verilen düzenli cevaba dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gönlümü saydetti tâze zülfünü kıldı kemend

   Benden ayru ârzûlar vuslatın bin derdimend

   1Taze saçı gönlümü avladı, zülfünü kement yaptı;

   2Benden ayrı nice dertli onun kavuşmasını arzular.

   Taze saç gönlü avlayan özne, zülüf ise bu avı gerçekleştiren kementtir; beden ayrıntısı etkin bir tuzağa çevrilir. İkinci dize aynı vuslatı isteyen başka dertlileri göstererek Ömer’in arzusunun rakipsiz olmadığını bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hüsn içinde İbn-i Ya’kub Hazret-i Yûsuf menend

   Şehr içinde dehre sultânım Mehemmet’tir benim

   1Güzellikte Yakup oğlu Hazret-i Yusuf gibidir;

   2Şehirde ve dünyada sultanım Mehmet’imdir.

   Mehmet’in güzelliği Yusuf peygamberin kıssaca ünlenmiş yüzüyle ölçülür; soy bağı Yakup adıyla açıkça belirtilir. Şehirden dünyaya genişleyen sultanlık ifadesi, yerel güzellik üstünlüğünü evrensel iddiaya taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kaşları yay ruhleri ter gözleri mestânedir

   Niçeler aşk ile sergerdân olup dîvânedir

   1Kaşları yay, yanakları taze, gözleri sarhoş bakışlıdır;

   2Niceleri aşkıyla şaşkına dönüp delirmiştir.

   Yay kaş, taze yanak ve sarhoş gözler Mehmet’in yüzünü üç ayrı özellikte kurar. Bu görünüşün nicelerini şaşkın ve deli etmesi, güzelliği yalnız seyredilen nitelik değil topluluğun aklını değiştiren güç yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Halk içinde âşinâmız sanki hep bîgânedir

   Gönlüm eğlencesi cânânım Mehemmet’tir benim

   1Halk içinde tanıdığımız sevgili sanki bütünüyle yabancıdır;

   2Gönlümün eğlencesi ve sevgilim Mehmet’imdir.

   Halk arasında tanınan sevgilinin bütünüyle yabancı gibi davranması, kamusal yakınlık ile kişisel uzaklığı çatıştırır. Buna rağmen Mehmet gönlün eğlencesi ve canan olarak kalır; karşılıksızlık sevilenin merkezî yerini değiştirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hak Taâlâ kılmış anı âşık-ı âlî himem

   Görmemişler mislini anın ne Rûmî ne Acem

   1Yüce Tanrı onu yüksek gayretli bir âşık kılmış;

   2Onun benzerini ne Anadolu’da ne Acem ülkesinde görmüşlerdir.

   Yüksek himmet Tanrı tarafından verilmiş karakter değeri olarak sunulur; güzellik övgüsüne gayret ve yücelik eklenir. Rum ve Acem’de benzerinin görülmemesi, Mehmet’i iki geniş kültür coğrafyasının ortak ölçüsünde eşsiz ilan eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Cümle hûbânı cihanda verseler de istemem

   Cennet içre hûr u gılmânım Mehemmet’tir benim

   1Dünyanın bütün güzellerini verseler yine istemem;

   2Cennetteki huri ve gılmanım Mehmet’imdir.

   Dünyadaki bütün güzeller topluca önerilse bile reddedilir; tercih sayıya ve çeşitliliğe karşı tek kişide sabitlenir. Huri ve gılman benzetmesi Mehmet’i cennet güzelliğinin iki geleneksel figürüyle birlikte yüceltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Çarh-ı kecrevde bulunmaz böyle bir şîrin edâ

   Şem’-i ruhsârı bütün bu âleme vermiş ziyâ

   1Eğri dönen felekte böyle tatlı söyleyişli biri bulunmaz;

   2Yüzünün mumu bütün bu âleme ışık vermiştir.

   Tatlı söyleyişin eğri felekte bulunmaması, Mehmet’in sesini kusurlu dünyanın dışında tutar. Yüz mumu bütün âleme ışık verirken sevgilinin hem sözü hem görünüşü karanlığı gideren iki ayrı aydınlık kaynağına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Görmedim Âşık Ömer olalı böyle dilrübâ

    Cismim içinde olan cânım Mememmet’tir benim

    1Âşık Ömer olduğumdan beri böyle gönül alan görmedim;

    2Bedenimin içindeki canım Mehmet’imdir.

    Mahlaslı Ömer, âşıklık hayatı boyunca Mehmet kadar gönül alan birini görmediğini bildirir. Kaynaktaki son ad biçimi farklı yazılsa da tekrar düzeni Mehmet’i gösterir; onu beden içindeki can saymak şiiri en güçlü yakınlıkla kapatır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle